HAVELSAN'ın ev sahipliğinde 25 Kasım'da düzenlenen törene, SSB Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, SSB Başkan Yardımcısı Hüseyin Avşar, ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, Roketsan Genel Müdürü Murat İkinci ile Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ve sektör temsilcileri katıldı.

Törende, toplam 6,5 milyar dolar değerindeki sözleşmeler imza altına alındı.

Törende konuşan Haluk Görgün, Savunma Sanayii İcra Kurulunda (SSİK) alınan kararların sözleşmeye dönüştürülmesi süreçlerinin titizlikle sürdüğünü anlattı.

Görgün, son icra kurulunda özellikle taarruzi sistemler ve hava savunma sistemlerinin tedarikinin kahraman Türk ordusu için yapılması yönünde kararlar alındığını hatırlatarak, şunları kaydetti:

'Bu süreçte Roketsan ve ASELSAN şirketimiz geçmişte ürettikleri, geliştirdikleri, daha evvel envantere kazandırdıkları hava savunma, yakın ve uzun mesafeli hava savunma sistemlerine ilaveten; bugün yine Roketsan'ın daha evvel yine envantere kazandırılmış taarruzi sistemler ve bunların gelişmiş versiyonları ile alakalı sözleşmeleri imzaladık. Şirketlerimiz gece gündüz durmadan var olan sistemleri iyileştirme, geliştirme, etki gücünü artırma ve kahraman ordularımızın caydırıcı gücünü ortaya koyabilecek kabiliyetleri artırmak üzere çalışmalarına devam ediyorlar.'

'Hem ihtiyacı karşılıyor hem de ihraç ediyoruz'

Gelinen noktada imzalanan sözleşmelerin ve ihracat başarısının mutluluğunu yaşadıklarını dile getiren Görgün, Türkiye'nin savunma sanayiinde sınıf atladığını vurguladı.

Görgün, Türkiye'nin artık küresel bir oyuncu olduğuna dikkati çekerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

'Bugün gelinen noktada Allah'a çok şükür imzaladığımız sözleşmeler ve bu sözleşmeler kapsamında birtakım ürünleri ihraç eder konuma gelmiş olmanın da ayrı bir mutluluğunu yaşıyoruz. Türkiye artık savunma sanayii ürünü ihraç eden ülkeler arasında ilk 10'da kendine yer bulan bir ülke. Hava savunma sistemleri ihtiyaçlarını karşılarken diğer taraftan farklı kademelerde, mertebelerde hava savunma sistemlerini ihraç edebilen bir ülke konumuna geldi.'

'Çelik Kubbe'nin yazılım ve donanımı tamamen yerli'

Hava savunma doktrinindeki 'Çelik Kubbe' kavramına ve sistemlerin yerliliğine de değinen Görgün, şu değerlendirmelerde bulundu:

'Tabii Çelik Kubbe yapısıyla ta geçmişten başlayan katmanlı hava savunma sistemleri mimarisinin tüm unsurlarının hamdolsun hem alt sistemlerini hem bunların bütünleşik bir şekilde bir ağ yapısı içinde çalışabilecek hem yazılım ve donanımlarını yerli ve millî üretebilme kabiliyetine sahip olmak... Diğer taraftan da caydırıcılığımızı artıracak taarruzi sistemlerin de yine seri üretimini imzalamış olmak ve bunların menzillerini, bunların etki alanlarını artıracak çalışmaların devam etmesinin huzuruyla, mutluluğuyla çalışıyoruz.'

'Sürdürülebilir bir ekosistem oluşturduk'

Prof. Dr. Görgün, Türkiye'nin son 23 yılda savunma sanayiinde yakaladığı ivmenin, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın şirketlere ve genç mühendislere duyduğu güvenin bir sonucu olduğunu belirtti.

Bu güvenle birlikte ortaya çıkan ürünlerle kendi kendine yeten, sürdürülebilir bir ekosistem oluşturduklarını ifade eden Görgün, 'Dost ve müttefik ülkelerle de ürettiklerini paylaşan ve ihracatta ilk 10 arasına giren bir savunma sanayii ihracatçısı ülke konumuna geldik. Yaptıklarımız kıymetli, başardıklarımız anlamlı ama biz hep beraber biliyoruz ki daha çok yapacaklarımız var. Daha çok geliştirmemiz gerekiyor. Biz ekibimize, sektörümüze güveniyoruz. Hayırlı uğurlu olmasını temenni ediyorum.' diye konuştu.

Sektör liderlerinden 'stratejik güç' ve 'seri üretim' mesajı
Törende söz alan ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol, atılan imzaların ülke açısından stratejik önem taşıdığını vurguladı.

Akyol, 'Bugün gerçekten ülkemiz açısından stratejik imzalara şahitlik ettik. Hava savunma sistemlerimizin yüksek adetlerde üretimi için imzalar attık. Ülkemize, milletimize hayırlı olsun.' ifadelerini kullandı.

Roketsan Genel Müdürü Murat İkinci ise imzalanan projelerin TSK'nın gücüne güç katacağını belirterek şunları söyledi:

'Bugünkü imza töreniyle aslında Silahlı Kuvvetlerimizin stratejik gücüne çok ciddi katkı sağlayacak birçok projeyi de hayata geçirmiş olduk. Uzay sistemlerinden hava savunma sistemlerine, tanksavar sistemlere ve stratejik sistemlere kadar birçok projenin seri üretim anlaşmasını bugün imzaladık. Hayırlı, uğurlu olsun.'

'Ülkemizin bekasına ciddi katkı sağlayacak'
SSB Başkan Yardımcısı Hüseyin Avşar da projelerin kritik niteliğine dikkati çekerek, emeği geçenlere teşekkür etti.

Avşar, konuşmasında şunları kaydetti:

'Bugün imzaladığımız projeler ülkemizin bekasına çok ciddi katkılarda bulunacak, Silahlı Kuvvetlerimizin caydırıcılığını artıracak, vurucu gücünü artıracak gerçekten çok kritik projeler. Bu projelerde emeği geçen Millî Savunma Bakanlığımıza, Silahlı Kuvvetlerimize, Savunma Sanayii Başkanlığındaki çalışma arkadaşlarıma ve firmalarımıza çok teşekkür ediyorum. Ülkemize, milletimize hayırlı olmasını diliyorum.'

HÜRKUŞ'a geçen sürede birçok milli donanım ve mühimmat entegre edildi. HÜRKUŞ'un silahlı ve silahsız versiyonlarının yanı sıra farklı görevlere yönelik çözümleri geliştirildi.

Adını Türk havacılık tarihinin öncü isimlerinden Vecihi Hürkuş'tan alan HÜRKUŞ, daha sonra geliştirilen milli platformların kapısını araladı.

HÜRKUŞ ile başlayan serüvende insanlı ve insansız hava araçlarıyla atılan adımlar, Milli Muharip Uçak KAAN ile zirveye çıktı.

HÜRKUŞ, test, eğitim ve görev uçuşlarında yaklaşık 5 bin saate ulaştı. HÜRKUŞ, geçen sürede önemli yetenekler kazandı ve ihracat başarıları yakaladı.

Türk Havacılık Uzay Sanayii, temel, tekamül uçuş eğitimi ve savaş pilotu harbe hazırlık uçuş eğitimleri arasındaki tüm kademelerde kullanılmak ve zorlu operasyonlarda yakın hava desteği görevlerini yerine getirmek üzere yeni nesil gelişmiş eğitim ve hafif taarruz uçağı HÜRKUŞ'u geliştirdi.

Başlangıçta eğitim uçağı varyantı üzerinde yoğunlaşan çalışmalara, ilerleyen aşamada hafif taarruz ve silahlı keşif varyantı faaliyetleri eklendi.

HÜRKUŞ-C olarak isimlendirilen silahlı varyanta çeşitli mühimmat ve ekipmanlar entegre edildi, başarılı uçuş ve atış testleri yapıldı. Yurt dışında ilgi gören HÜRKUŞ-C, Afrika ülkelerine ihracat başarıları yakaladı.

Şirket ayrıca Hava Kuvvetleri Komutanlığının Muharebe Ateş Destek Timi ve ileri hava kontrolörü eğitim faaliyetlerinde kullanılması amacıyla HÜRKUŞ Hava Yer Entegrasyon Uçağı varyantını geliştirdi.

Türk Havacılık Uzay Sanayii, HÜRKUŞ Programı'nda geliştirdiği kabiliyetlerle bir süredir HÜRKUŞ 2 Projesi yürütüyor.

Önemli iyileştirme faaliyetlerini içeren proje kapsamında HÜRKUŞ 2'nin üretimi devam ediyor.

2025 yılında mevcut uçaklardan daha gelişmiş bir temel eğitim uçağının Hava Kuvvetleri Komutanlığına teslim edilmesi hedefleniyor.

Parça üretimi ve uçak üzeri ekipman yerleşimi süren HÜRKUŞ 2'nin üretimi büyük oranda tamamlandı ve yakın zamanda ilk uçuşunu yapması bekleniyor.

Türk Hava Kuvvetlerinin, HÜRKUŞ-C'ye yurt dışından gelen taleplerin karşılanması sürecinde bir anlamda fedakarlık yapmasıyla 15 uçak, acil ihtiyacı bulunan Afrika ülkelerine ihraç edildi.

Türk Havacılık Uzay Sanayii tarafından çok daha gelişmiş 55 adet HÜRKUŞ 2'nin Türk Hava Kuvvetleri 122'nci Temel Jet Uçuş Eğitim Filosu envanterine kazandırılması amaçlanıyor.

Mevcut ve uzun vadeli yurt içi ve dışı ihtiyaçlar dikkate alındığında silahlı HÜRKUŞ'un oldukça yüksek satış rakamlarına ulaşacağı öngörülüyor.

Tarz olarak Amerikan F-22 ya da F-35'lerine benzeyen uçak hızını arttırdı ve havalandı.

KAAN adı verilen savaş uçağı 13 dakika sonra yere indiğinde, uçuş hattına akın eden bir grup sevinçli insan kucaklaşmalar, alkışlar ve tezahüratlarla kutlama yaptı.

Sadece uçağı değil, temsil ettiği şeyi de kutladılar.

Türkiye, üretici TUSAŞ'ın beşinci nesil stealth yeteneklerine ve F-35 Müşterek Taarruz Uçağı'na rakip olacak ya da onu geçecek silah kapasitesine sahip olacağını söylediği ilk yerli prototip savaş uçağını uçurmuştu.

Kaan'ın ilk uçuşu, Türkiye'nin kendi savaş uçağını geliştirmeye başlamasından neredeyse 13 yıl sonra ve ABD'nin Türkiye'yi Rusya'dan S-400 hava savunma sistemleri alma planı nedeniyle F-35 programından çıkarmasından dört yıl sonra gerçekleşti.

Bu ceza Türkiye'yi S-400 peşinde koşmaktan caydıramadı ve ülke F-35 yerine kendi yerli savaş uçağına odaklandı.

Türkiye'nin tek başına hareket etme çabaları TUSAŞ için bir şans oldu.

Defense News'in dünya çapındaki şirketleri savunma gelirlerine göre sıraladığı son Top 100 listesinde TUSAŞ, 2023 mali yılında savunma gelirlerinin yaklaşık %50 artarak 2,2 milyar dolara ulaşmasıyla 58. sıradan 50. sıraya yükseldi.

Gelirleri artan tek firma TUSAŞ değil.

Defense News, KAAN'ı kapağına taşıdı; Türk savunma sanayiini övdü

Rusya Ukrayna'yı işgalini sürdürürken, İsrail Gazze'yi işgal ederken, ABD ve bazı müttefikleri Yemen merkezli Husi'lere savaşırken ve Tayvan'ın bağımsızlığı ve Güney Çin Denizi'ndeki tartışmalı topraklar üzerindeki gerilim artarken, ülkeler savunma harcamalarını artırıyor - ve şirketler gelirlerinin arttığını görüyor.

Düşünce kuruluşu Rand'ın Avrupa savunma araştırmaları lideri Stuart Dee, "Burada kesinlikle bir eğilim var," diyor.

"Potansiyel jeopolitik istikrarsızlığın üç cephesi olan Ukrayna; İsrail, Gazze ve Kızıldeniz; ve ardından Tayvan ile birlikte bu hızlı ve belirgin yeniden güvenlikleştirme, aynı anda gördüğümüz şey, tüm yönetim kurulunda devam eden çok sayıda yetenek geri doldurmasıdır."

Defense News her yıl Top 100 listesi için şirketlerin gelirleri, kazanç raporları, analistler ve diğer araştırmalardan elde edilen bilgileri toplayarak en iyi savunma yüklenicilerini sıralamaktadır.

Lockheed Martin, RTX, Northrop Grumman, General Dynamics ve Boeing gibi ABD merkezli mega şirketler, bu yılki listeye de yansıdığı üzere, dünya çapındaki en büyük savunma şirketlerinden bazıları olmaya devam ediyor.

Ancak ABD dışındaki işletmelerin sektör genelinde daha büyük roller oynadığına dair işaretler de var.

Örneğin, Aviation Industry Corp. of China şu anda Lockheed Martin'in ardından dünyanın en büyük ikinci savunma firması konumunda.

Asya şirketinin savunma gelirleri 22 mali yılından 23 mali yılına %45 oranında artış gösterdi.

Son beş yılda, Top 100 sıralamasına giren Asya merkezli şirketlerin (Rusya'dakiler dahil) dünya çapındaki savunma geliri payı dalgalanmakla birlikte, geçen yılki listeden bu son versiyona kadar %16'dan %21'e yükselmiştir.

ABD merkezli şirketlerin payı da son beş yılda dalgalanma göstermiş, ancak geçen yılki listeden bu yılki listeye %59'dan %54'e gerilemiştir.

Türkiye ve Ukrayna dahil olmak üzere Avrupa merkezli işletmeler için savunma geliri payı son beş yılda pek değişmedi. 2023 mali yılında dünya çapındaki pastanın %21'ini aldılar.

Özellikle Ukrayna Savunma Sanayi'nin 20 mali yılında yaklaşık 651 milyon dolar olan savunma geliri 2,2 milyar dolara fırladı.

Eskiden Ukroboronprom olarak bilinen şirket, en son Top 100 listesinde 16 sıra atlayarak 49. sıraya yükseldi.

Center for Strategic and International Studies adlı düşünce kuruluşunda savunma sanayi araştırma ekibinin başında bulunan Cynthia Cook'a göre Asyalı ve Avrupalı firmaların savunma gelirlerindeki artış büyük olasılıkla "küresel ortamdaki güvenlik sorunlarının daha iyi anlaşılmasını" yansıtıyor.

Defence News'e konuşan Cook, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin NATO üyelerini askeri çabalara daha fazla harcama yapmaya ittiğini söyledi.

Rusya'nın Kırım'ı Ukrayna'dan ilhak ettiği 2014 yılında sadece üç NATO müttefiki gayri safi yurtiçi hasılalarının en az %2'sini savunmaya harcama kuralını yerine getirmişti; bulgularını 2015 oranlarına dayandıran ittifaka göre bu sayının bu yıl 23'e ulaşması bekleniyor.

NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg Şubat ayında yaptığı açıklamada Avrupalı üyelerin bu yıl savunma için toplam 380 milyar dolar harcayarak yeni bir rekora imza atacaklarını söyledi.

Karşılaştırma yapmak gerekirse, aynı oranlar kullanıldığında Avrupalı müttefikler 2014 yılında 250 milyar dolar harcamışlardı.

Cook, "Harcamalardaki artış ve Avrupalı savunma müteahhitlerinin büyümesi, gelecekteki herhangi bir çatışmada gerekli olacak endüstriyel tabanlarının yeniden inşası için önemli bir başlangıçtır" dedi.

"Avrupa ülkeleri, özellikle de Polonya gibi yerler, sağa bakıyorlar - yakın sınırlarındaki Rus tehdidine. Ve [Rusya Devlet Başkanı Vladimir] Putin şimdiye kadar şöyle bir şey söylemedi: 'Ukrayna'yı ele geçireceğiz ve sonra da oturup bekleyeceğiz' demedi. Bölgesel hırsları konusunda oldukça cesur. Sovyetleri yeniden bir araya getirmek istiyor."

Asya'da ise Cook, Japonya ve Güney Kore'nin Çin ve Kuzey Kore'den gelebilecek potansiyel tehditler ışığında savunma harcamalarını arttırdığını belirtiyor.

"Çin'in sanayi üssü, kaç gemi ürettikleri ve benzeri şeylere bakarsanız, savaş temelinde" dedi.

Ancak savunmaya yatırım yapanların sadece Amerikan müttefikleri olmadığını da sözlerine ekledi.

Ukrayna'daki ilk başarısızlıkların ardından Rusya ordusunu yeniden yapılandırmak için para akıttı ve bazı Batılı gözlemcileri şaşırtan bir başarı elde etti.

ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin Nisan ayında yaptığı açıklamada "Rusya üretimini arttırdı" dedi.

"Savunma sanayilerinin tamamı doğrudan devlete bağlı, dolayısıyla bunu biraz daha hızlı yapmak onlar için daha kolay."

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün Nisan ayında yayınladığı rapora göre, küresel askeri harcamalar son yıllarda hızla artarak 2023 yılında 2,4 trilyon dolara ulaşacak. Bu, savunma harcamalarının arttığı dokuzuncu yıl oldu.

Rand'dan Dee, "Savunma harcamaları artıyor," dedi.

"Ama aynı zamanda bu harcamalar giderek daha fazla ulusal tedarik zincirleri [ve] yerel şampiyonlar için yapılıyor", böylece uluslar kendilerine daha fazla güvenebilir hale geliyor.

Örneğin Türkiye'yi ele alalım.

Dee, geçmişte ülkenin başta ABD olmak üzere yabancı tedarikçilerden daha fazla hazır askeri teçhizat satın aldığını, ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yönetiminin tedarikçi olarak ABD'ye bağımlılıktan uzaklaştıkça, ülkenin yerli sanayi tabanına daha fazla yatırım yaptığını söyledi.

Dee, bu durumun Türkiye'nin askeri ithalat söz konusu olduğunda ABD ile "oldukça ilginç bir korumalı ilişki" kurmasına yol açtığını söyledi.

Dee, Türkiye'nin hala "ekmek ve tereyağı" askeri yeteneklerinin çoğu için yabancı askeri satışlara güvendiğini ve aynı zamanda ihracatı göz önünde bulundurarak yeni nesil yeteneklere yatırım yaptığını da sözlerine ekledi.

Dee, "10 yıl öncesine giderseniz, Türkiye'nin savunma kabiliyetleri konusunda tamamen ithalatçı olduğunu görürsünüz" dedi.

"Türkiye'nin ilk kez savunma ihracatçısı konumuna geçtiğini görmeye başladık."

Beş Türk firması 2024 listesine girerken, Dee özellikle TUSAŞ ve füze üreticisi Roketsan'ı yerel büyümenin kayda değer örnekleri olarak gösterdi. Roketsan listede 80'inci sıradan 71'inci sıraya yükseldi.

İHA üreticisi Baykar, Defense News'in veri taleplerine yanıt vermemiş ve basın saatine kadar gelir rakamlarını kamuoyuyla paylaşmamış olsa da, şirket, Bayraktar TB2 İHA'sını Rusya'ya karşı savaşında erken bir başarı öyküsü olarak kullanan Ukrayna da dahil olmak üzere 34 ülkeye ihracatçı olarak yeteneklerini övüyor.

Dee, benzer bir durumun Birleşik Krallık'ta da yaşandığını belirtiyor.

Birleşik Krallık ordusu Chinook helikopterleri ve F-35'ler gibi Boeing ve Lockheed Martin uçaklarını uçururken, Tempest olarak adlandırılan altıncı nesil savaş uçağı programı büyük ölçüde bir İngiliz çabasıdır.

İngiltere merkezli BAE Systems, MBDA, Rolls-Royce ve Leonardo'nun da aralarında bulunduğu sektör katılımcıları arasında başı çekiyor.

BAE Systems Top 100 listesinde 7. sırada yer alırken, Rolls-Royce 23. ve Leonardo 14. sırada yer aldı.

Dee, "[İngiliz] yeni nesil kabiliyet yatırımlarının büyük bir kısmı ... BAE Systems ve Rolls-Royce'a örnek olarak doğrudan fayda sağlayan yerli kabiliyet geliştirmeye gidiyor" dedi.

Cook, Güney Kore'nin sanayi tabanının her zaman güçlü olduğunu ve aynı zamanda kayda değer bir askeri teçhizat ihracatçısı olduğunu söyledi.

Polonya 2022 yılında Korea Aerospace Industries yapımı savaş uçakları, Hyundai Rotem Co'dan tanklar ve Hanwha Defense'den obüs ve araçlar satın almak üzere 5,8 milyar dolarlık bir anlaşma yaptı.

Yine o yıl Güney Kore Devlet Başkanı Yoon Suk Yeol, ülkesini dünyanın en iyi silah tedarikçilerinden biri haline getirme sözü verdi.

Listeye üç Güney Koreli firma girdi: Hanwha 19. sırada; LIG Nex1 58. sırada; ve Hyundai Rotem'in bağlı olduğu Hyundai Motor Co. 73. sırada yer aldı.

Savunma pazarının daha da küreselleşmesine neden olan sadece yerel ekonomik ve askeri sorunlar değil.

Saab CEO'su Micael Johansson'a göre, ABD'nin Ukrayna'yı yeniden silahlandırmasını aylarca durduran Washington'daki siyasi kargaşa, bazı Avrupalı müttefikleri kendi savunma sanayilerine daha fazla yatırım yapmaya itti.

Johansson Şubat ayında Amerika'nın Ukrayna'ya destek konusunda tereddüt etmesini "görmek oldukça korkutucu" olarak nitelendirdi ve Avrupa'nın boşlukları doldurması gerektiğini ekledi.

Johansson, Avrupa hükümetlerini yeni üretim tesisleri ve kapasite oluşturmak için yerel savunma firmalarıyla uzun vadeli mali taahhütlerde bulunmaya ve Soğuk Savaş sonrasında olduğu gibi yerli kabiliyetlerin kaybolmasına izin vermemeye çağırdı.

Johansson, "Risk almaya hazırım, ancak yeni tesisler ve yüksek kapasite açısından daha fazlasını yapacaksam bu hükümetlerle bir tür el sıkışma şeklinde olmalı" dedi.

"Bir şeyleri bir kez daha sökmeyi göze alamayız."

Saab'ın savunma gelirleri 23 mali yılında %18 artarak yaklaşık 4,4 milyar dolara ulaşırken, Boeing ile T-7 eğitim uçağı için gövde yapımı konusunda yapılan 102 milyon dolarlık anlaşma ve adı açıklanmayan bir müşteriyle Carl-Gustaf geri tepmesiz tüfekleri tedarik etmek üzere yapılan 1,2 milyar dolarlık sözleşme ile desteklendi.

İsveçli firma Top 100 listesine 29. sıradan girdi.

Yakınlardaki Norveç'te Kongsberg'in savunma gelirleri 23 mali yılında %23 artışla 1,7 milyar dolara yükseldi.

Listede 59. sırada yer alan şirket, Rusya'ya karşı savunmasını güçlendirmek için Ukrayna'ya satılan veya hibe edilen NASAMS sistemlerini üretiyor.

Dee, ABD firmalarına daha az bağımlı olan dünya çapında bir savunma sanayinin, Amerikan şirketleri için bile genel olarak olumlu bir gelişme olabileceğini söyledi.

Savunma sanayi üssü çok geniş olsa da, sadece bu kadar kapasiteye sahip.

Örneğin, sektör 155 mm'lik mermiler gibi mühimmatları talep oranında üretmekte zorlanıyor. Bu nedenle, daha fazla şirketin büyük oyuncu olarak hizmet vermesi daha fazla kapasiteye ve daha fazla rekabete yol açabilir.

Dee, "Savunma pazarındaki göreceli rekabet eksikliği, sürekli olarak maliyet aşımlarına işaret eden başlıca nedenlerden biridir" dedi.

"İhracat kontrol kapasitesi sınırları içinde daha fazla rekabet iyi bir şeydir."

Ancak Cook, daha küreselleşmiş bir savunma sanayi üssünün, farklı ülkelerde üretilen sistemlerin ve mühimmatın birlikte iyi çalışamaması durumunda sorun yaratabileceğini belirtti.

"Sistemlerin birlikte çalışmasını istiyoruz ve bir ülkede üretilen mühimmatın diğerlerinin sistemlerine uymasını istiyoruz" dedi.

"Bu çok zor. Ortak gereksinimler belirlemeniz, standartlar koymanız gerekiyor. Özel mühimmat gerektirebilecek eski sistemlerle ne yapacaksınız? Onları güçlendirecek misiniz? Düşünülmesi gereken pek çok soru var."

Toplantıdan tarihi bir karar çıktı.

"Çelik Kubbe Projesi" adı verilen ve yerli ve milli savunma sistemlerinin katmanlı ve entegre şekilde çalıştığı yeni bir savunma sistemi oluşturulmasına karar verildi.

Kamuoyunda büyük yankı uyandıran bu yeni projenin ayrıntıları merak konusu.

Bu kapsamda Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, konuya ilişkin açıklamalarda bulundu.

Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın ihtiyaçlarına yönelik 56 projeyi karara bağladıklarının altını çizen Görgün, "Kamikaze insansız deniz araçları, kamikaze insansız hava araçları, uzun menzilli füze sistemleri ve hava savunma sistemleri konularında kararlar aldık." dedi.

Haluk Görgün, Çelik Kubbe'yi anlattı: Yapay zeka destekli olacak

Alınan önemli kararlardan birinin de "sistemler sistemi" olarak geliştirecekleri Çelik Kubbe olduğunun altını çizen Görgün, "Yerli ve millî projemiz Çelik Kubbe, katmanlı hava savunma sistemlerimiz ile tüm algılayıcı ve silahlarımızın bir ağ yapısı altında birbirleriyle entegre çalışmasını, ortak hava resminin oluşturulmasını, gerçek zamanlı olarak harekât merkezlerine ulaştırılmasını ve yapay zekâ destekli olarak karar vericilere sunulmasını temin edecektir." diye konuştu.

Görgün, Çelik Kubbe'nin, ASELSAN, ROKETSAN, TÜBİTAK SAGE ve MKE firmalarının ortaklaşa çalışması ile yürütüleceğini söyledi.

Projenin vatana, millete hayırlı uğurlu olmasını dileyen Görgün, "Bizler Türk Savunma Sanayii olarak milletimizin ve devletimizin desteğiyle, ilerleyen dönemde daha da yüksek azim ve kararlılıkla çalışmalarımızı sürdüreceğiz, yerli ve millî teknolojiler kullanarak faaliyetlerimizi artan azim ve kararlılıkla yürüteceğiz, 'Yükselen Türkiye'nin Güçlenen Yıldızı' olacağız." dedi.

Türkiye'yi heyecanlandıran sistemde, yerli ve milli kaynaklarla kimi envantere giren kimi proje veya test aşamasındaki birbirinden özel ve kıymetli, SİPER, HİSAR O, HİSAR A, GÜRZ, KORKUT, GÖKBERK, ŞAHİN, İHTAR, ALP gibi farklı özelliklere ve menzillere sahip sistemler birlikte çalışacak.

Sistemi oluşturacak araçlar, hava, kara ve deniz silah ve sistemleriyle de entegre halinde olup konuta merkezlerine anlık bilgi aktaracak.

Liste verilerine göre ASELSAN 47. sıradan 42. sıraya, TUSAŞ 58. sıradan 50. sıraya, Roketsan 80. sıradan 71. sıraya, ASFAT ise 100. sıradan 94. sıraya yükseldi.
Konuya ilişkin sosyal medya hesabından açıklamada bulunan ASELSAN Genel Müdürü Ahmet Akyol ise dünya savunma sanayii devleri arasında yükselişlerinin devam ettiğini belirterek, “Alanında en iyisi üreterek, oyun değiştirici teknojiler geliştirerek, ihracat odaklı çalışarak, 2030'da dünyada ilk 30 arasında yer alma hedefine koşuyoruz. Tüm başarılarımız ülkemize armağan olsun” ifadelerini kullandı.

AKYA torpidoları sayesinde, Türkiye'nin bu alanda ABD üretimi Mk-48 ve Alman üretimi DM2A4 torpidolarına olan bağımlılığı sona ermiş olacak. AKYA'nın; GÜR, PREVEZE ve REİS Sınıfı Denizaltılar'da kullanılması planlanıyor. AY Sınıfı Denizaltılar'da da AKYA kullanılması muhtemel.

Akya torpidosu, Savunma Sanayii öncülüğünde ROKETSAN ve TUBİTAK öncülüğünde hayata geçirilmişti. İlk test atışı Temmuz 2013'te gerçekleştirilen AKYA torpidosu, 27 Aralık 2023 tarihinde TCG PREVEZE Denizaltısı tarafından Doğu Akdeniz'de gerçekleştirilen harp atışında, vuruş ve imha yeteneğini başarılı bir şekilde sergilemişti.

AKYA Projesi ile birlikte, Roketsan'ın hassas güdümlü, yüksek hıza sahip akıllı roket ve füze sistemleri geliştirme konusunda uzun yıllar süren hassas çalışmalar ile edinmiş olduğu kritik kabiliyetler denizlerin altına iniyor. Denizaltılardan, muhtelif su üstü hedefleri ve denizaltılara karşı atılan ve tamamen millî yeteneklerle geliştirilen AKYA ile Türk Deniz Kuvvetlerinin sualtı platformlarına yönelik önemli bir ihtiyacı milli imkanlarla karşılanmış olacak.

Yapılan haberde beyan edilen satış değerinin bir milyar Kazakistan tengesi veya 2,26 milyon dolar olduğu yani her bir uçağın ortalama değerinin 19.300 dolar olduğu iddia edilmekte. ABD'nin satın alımının ardındaki nedenin açıklanmadığı ancak benzer uçakların hizmette olduğu Ukrayna'da kullanılma olasılığının yüksek olduğu da paylaşılan bilgiler arasında. Daha önce Ukrayna'nın Batılı müttefikleri, farklı ülkelerin elinde bulunan çok sayıda Sovyet askeri teçhizatı satın almış ve Ukrayna'ya bağışlamıştı.

Kazakistan Rusya ile bağlarını zayıflatmaya çalışıyor

Kazakistan'a son zamanlarda batıya karşı olumlu birçok adım atarak Rusya'ya bağımlılığını azaltmaya çalışıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı ile birlikte gelişen olaylar neticesinde Rusya'nın en büyük sınır komşusu olan Kazakistan, sıranın kendine gelebileceği endişesiyle yönünü batıya dönmeye başladı. Rusya'nın bu hamleler karşısında nasıl bir tepki vereceği ise henüz bir muamma.

Şirket, E-4B'nin yerini alacak Survivable Airborne Operations Center (SAOC)'ı geliştirecek ve üretecek. Sözleşme kapsamında faaliyetlerin, 10 Temmuz 2036'ya kadar tamamlanması planlanıyor. ABD Hava Kuvvetleri, SAOC üzerinde hemen çalışmaya başlaması için Sierra Nevada'ya 59 milyon dolarlık araştırma, geliştirme, test ve değerlendirme fonu tahsis etti.

Resmi olarak Ulusal Hava Operasyonları Merkezi (NAOC) olarak adlandırılan E-4B, bir nükleer savaş ya da yerdeki komuta kontrol merkezlerini yok eden diğer yıkıcı acil durumlarda ABD Başkanı'nın kuvvetleri yönlendirmesine olanak sağlamak üzere tasarlandı. ABD Hava Kuvvetleri'nin dört adet E-4'ü, 1970'lerden beri uçuyor ve hizmet ömürlerinin sonuna yaklaşıyor.

Türkiye'nin elinde Kıyamet günü uçağı var mı?

Türk Hava Kuvvetleri envanterinde bu tarzda bir uçak maalesef bulunmuyor. Bu tarz spesifik görevlere sahip uçakların üretim ve bakım masrafları çok yüksek olduğu için sayılı ülke bunları üretip envanterine alabiliyor. Bu yetenekte uçaklar dünyada yalnızca ABD ve Rusya envanterinde bulunuyor.

Rus ordusu geçtiğimzi günlerde Moskova'da yeni bir sergi açmak için çalışmalara başladı. Sergide Ukrayna'da ele geçirilmiş batı yapımı silahların sergilenmesi bekleniyor. Bu serginin yıldızı ise kuşkusuz Leopard 2A6 olacak. Avdiivka kuşatmasında ele geçirildiği düşünülen tankın internete düşen görsellerinde neredeyse hasarsız olduğu görülüyor. Savaş boyunca Rusya tarafından birçok Leopard 2 tankı imha edilse de sergi için ayrılan bu tankın hasar bile almamış olması oldukça düşündürücü.

Ukrayna'ya kaç Leopard 2 tankı verildi?

Almanya, Ukrayna'ya toplam 18 adet Leopard 2 A6 tankı sağladı. Portekiz, İsveç, Polonya, İspanya, Kanada, Hollanda ve Danimarka'nın da aralarında bulunduğu diğer ülkeler de Kiev'e yaklaşık 100 adet Leopard 2'yi çeşitli modifikasyonlarla sağlamayı taahhüt etti. Ukrayna'nın Batılı destekçileri ayrıca düzinelerce Leopard 1 ana muharebe tankı gönderme sözü verdi. Her iki tür de Ukrayna tarafından geçen yıl başarısız olan karşı saldırı sırasında aktif olarak kullanıldı.

Görev ekibi, Voyager 1'den ilk tutarlı verileri 20 Nisan'da aldı. Ekip bilgileri incelemeye devam ederken, şu ana kadar gördükleri her şey Voyager 1'in sağlıklı olduğunu ve düzgün çalıştığını gösteriyor. Voyager proje bilimcisi Linda Spilker yaptığı açıklamada, "Bugün Voyager 1 için harika bir gündü. Uzay aracıyla yeniden iletişim halindeyiz. Ve bilim verilerini geri almayı sabırsızlıkla bekliyoruz” diye konuştu.

Voyager 1 sinyal gönderemiyordu

46 yaşındaki Voyager 1 şu anda Dünya'dan yaklaşık 24 milyar kilometre uzakta. Uzay aracı, son yıllarda yaşının da etkisiyle veri alışverişinde tutarsızlıklar sergiliyordu. Voyager 1'in yaşadığı en son sorun, ilk olarak Kasım 2023'te, uçuş veri sisteminin çözülemez tekrarlanan bir kod modeli göndermeye başlamasıyla ortaya çıktı. Kasım ayından bu yana Voyager 1'in uçuş veri sistemi bir döngüde sıkışıp kalmıştı. Ömrünün uzatmalarına oynayan uzay aracı, elbet bir gün tamamen işlevsiz hale gelse de uzun bir süre insanlığın uzaydaki en büyük simgesi olmayı sürdürecek.

Listenin ilk sıraları yine değişmedi

2023 yılında savunmaya en fazla bütçe ayıran ilk 5 ülke, sırasıyla; ABD, Çin, Rusya, Hindistan ve Suudi Arabistan oldu. 2022 yılına göre bahsi geçen ilk 5 ülke de yerlerini korudu. Fransa savunmaya 61,3 milyar dolar bütçe ayırırken, 2022 yılına göre bir sıra düşerek 9'uncu sıraya yerleşti. Aynı şekilde savunmaya 50,2 milyar dolar bütçe ayıran Japonya da 2022 yılına göre bir sıra düşerek 10'uncu sıraya yerleşti.

Gerçekleştirdiği savunma sanayii ihracat anlaşmalarıyla gündeme gelen Güney Kore, 2023 yılında savunmaya 47,9 milyar dolar bütçe ayırdı ve 2022 yılına göre bir sıra düşerek 11'inci sıraya yerleşti. Ukrayna-Rusya Savaşı sonrasında agresif bir şekilde silahlanan Polonya, 31,6 milyar dolarlık 2023 yılı bütçesiyle 5 sıra birden yükselerek 14'üncü sıraya yükseldi.

Listenin sürpriz yükselişleri

Şaşırtıcı bir şekilde savunmaya 18,3 milyar dolarlık rekor bir bütçe ayıran Cezayir ise 2022 yılındaki 28'inci sıradan 19'uncu sıraya hızlı bir geçiş yaptı. 15,8 milyar dolarlık savunma bütçesiyle 1 sıra yükselerek 22'nci sıraya yerleşen Türkiye, GSYİH'sinin 1.5'ni savunmaya ayırdı. Yunanistan ise 7,7 milyar dolarlık savunma bütçesiyle 2022 yılına göre 4 sıra düşerek 33'üncü sıraya yerleşti.

NATO'nun savunma için GSYİH %2 hedefini ise ABD, İngiltere, Fransa, Polonya, Danimarka ve Finlandiya tutturdu. Dünya genelinde savunmaya ayrılan bütçe, ortalama olarak GSYİH %2.3 oranında gerçekleşti.

Saatte 60 km hıza ulaşabilen tank, selefi Challenger 2'ye kıyasla daha yüksek namlu çıkış hızına ve daha fazla deliş gücüne sahip 120 mm'lik yivsiz bir topla donatılmıştır. Ayrıca yeni modüler zırhı ve roket ve füze saldırılarını hızlı bir şekilde tespit edip imha edebilen Aktif Koruma Sistemi, Challenger 3'ü ön plana çıkaran yetenekleri olduğu belirtilmekte. 2025'te hizmete girmesi beklenen Challenger 3, Bakanlık'ın duyurusuna bağlı olarak en az 2040 yılına kadar hizmette kalacak.

Üsse yakın zamanda Amerikan bombardıman uçakları da konuşlandırılmıştı

ABD Hava Kuvvetleri'ne ait 2 adet B-1B Lancer bombardıman uçağı, Bomber Task Force 24-2 kapsamında yürütülen uzun süredir planlanmış rutin bir eğitim misyonunun parçası olarak 15 Nisan 2024 tarihinde İspanya'nın Morón Hava Üssü'ndeki konuşlandırılmış konumlarından Türkiye İncirlik Hava Üssü'ne uçtu.

Misyon kapsamında ABD uçakları, İncirlik'e inmeden önce Türk savaş uçaklarıyla entegre olarak eğitim gerçekleştiriyor. Bu eğitime ek olarak ABD uçaklarının Türk kuvvetleriyle koordineli olarak farklı eğitim faaliyetleri de gerçekleştirmesi bekleniyor.

KAAN savaş uçağının da detay tasarım ve kalifikasyon testlerinin gerçekleştirilmesini kapsayan Faz-1 Aşama-2 faaliyetleri için sözleşme bu tören sırasında imzalandı. Faz-1 Aşama-1 kapsamında, 2018-2022 yılları arasında KAAN'ın ön dizaynı tamamlandı. Faz-1 Aşama-2 kapsamında ise 2022-2029 döneminde, MMU KAAN'ın detay tasarım ve kalifikasyon faaliyetleri gerçekleştirilecek. Bu doğrultuda KAAN; 2023 yılında hangardan çıkış yaptı. 2026 yılına kadar, 2 adet prototipin daha üretilmesi planlanıyor.

Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edilecek Blok-10 konfigürasyonunun ise 2029 yılına kadar geliştirilmesi hedefleniyor. Faz-2 kapsamında üretilecek 10 adet KAAN Blok-1 savaş uçağı, 2030-2033 yılları arasında Türk Hava Kuvvetleri'ne teslim edilecek. Ancak Türk Hava Kuvvetleri tarafından açıklanan bu tarih, TUSAŞ tarafından 2028 olarak revize edildi.

2034-2040 yılları arasındaki Faz-3 kapsamında ise diğer KAAN bloklarının geliştirilmesi ve seri üretim faaliyetleri gerçekleştirilecek. Bu tarih de TUSAŞ tarafından 2030 olarak revize edildi.

Gökbey genel maksat helikopteri

6 ton toplam kalkış ağırlığına, 12 yolcu kapasitesine, 306 km/s azami sürate, 20.000ft servis tavanına 3,8+ saat havada kalış süresine sahip GÖKBEY, harici yakıt tankıyla 5+ saat havada kalabiliyor ve azami 948 kilometre menzile ulaşabiliyor.

GÖKBEY Helikopteri ile güvenlik güçleri başta olmak üzere birçok kullanıcının, hafif genel maksat helikopteri ihtiyacı karşılanmış olacak. Özellikle Türk Silahlı Kuvvetleri ve Jandarma Genel Komutanlığı envanterinde çok sayıda bulunan ABD üretimi UH-1 Helikopterleri, son yıllarda hizmetten çekilmeye başlanmıştı. GÖKBEY Helikopteri, emekli edilen UH-1 helikopterlerinin yerini alacak.

HÜRKUŞ uçağının 15 adet seri üretimine yönelik, HÜRKUŞ-B, Yeni Nesil Temel Eğitim Uçağı Projesi Sözleşmesi 26 Aralık 2013'te imzalandı. Söz konusu projeye ilişkin üretim ve montaj faaliyetleri devam ediyor. İlk HÜRKUŞ-B uçağının Mayıs 2025'te, 15'nci uçağın ise Eylül 2025'te Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine girmesi planlanıyor. İlave 40 uçaklık alım da bu sözleşme neticesinde kesinleşmiş oldu. 55'inci uçağın Haziran 2027'de Hava Kuvvetlerimize teslim edilmesini planlanıyor. Kendi sınıfında en kabiliyetli uçak konumunda olan HÜRKUŞ-B ayrıca 1600 beygir gücünde motora sahip.

Hindistan Savunma Bakanlığına Yakın hesapların iddiasına göre; söz konusu ihale iptal edildi. Hindistan, Hindustan Shipyard Limited üzerinden projeyi tek başına yürütüyor. İlk geminin çelik kesme töreni, Hindistan Savunma Bakanı Giridhar Aramane'nin de katılımıyla, Vishakapatnam'daki tersanede yapıldı.

TAIS, projede tersanenin modernizasyonu, gemilerin tasarımı, mühendislik hizmetleri, üretimin planlanması ve yönetilmesi, gemi inşa malzemeleri şartnamelerinin hazırlanması, ana malzemelerin sağlanması görevlerini üstelenecekti.

Son dönemde Pakistan-Türkiye ilişkileri, Türkiye'nin Çin yakınlaşması ve Hindistan'ın İsrail'e olan desteği gibi siyasi konularda ülkemizle yaşadıkları anlaşmazlıklar bu kararın alınmasına sebep olmuş olabileceği üzerinde duruluyor.

Rus ordusu 2020 Ekim ayında ilk T-90M Proryv tanklarını teslim almıştı.

İlk partinin teslimatı gündemde iken Uralvagonzavod şirketi Genel Müdürü Alexander Potapov, 2027 yılına kadar yaklaşık 900 adet tankın teslim edilip ordunun kullanımına sunulacağını söylemişti. Uralvagonzavod, T-72 tanklarının T-72B3M seviyesine, T-90'ın T-90M seviyesine kadar derin bir modernizasyonunu gerçekleştiriyor ve yeni T-90M Proryv tankları üretiyor. Defence Blog tarafından yapılan habere göre Rus tanklarının bazıları mayına çarparak hareket yeteneğini kaybetti, bazıları da Ukrayna saldırılarının doğrudan hedefi oldu. Son teslimatlar, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşta Rusların uğradığı kayıpları telafi etmeye yönelik devam eden çabalarının altını çiziyor. Rostec'e göre, yeni tedarik edilen tanklar, mürettebatın hayatta kalma kabiliyetini ve savaş senaryolarında operasyonel etkinliği artırmayı amaçlayan bir dizi iyileştirme içeriyor.

T-90M Proryv

T-90M Proryv tankları çok yönlü korumaya ve 7/24 operasyon için tasarlanmış modern, yüksek düzeyde otomatikleştirilmiş bir atış kontrol sistemine sahiptir. T-90M Proryv, standart mühimmatın yanı sıra tanksavar mühimmatları da ateşleyebilen 125 mm 2A46M-4 yivsiz top ile donanmıştır. NATO Kodu AT-11 Sniper-B olan tank, bir adet NSVT 12.7 mm ağır makineli tüfek ve bir adet 7.62 mm eş eksenli makineli tüfekle donatılmış bir uzaktan kumandalı silah istasyonuna sahiptir.

Carl Gustav Geri Tepmesiz Top

Carl-Gustav geri tepmesiz top, ilk defa 1948 yılında hizmete girdi ve o günden bugüne gelişerek varlığını sürdürdü. Zamanla çeşitli versiyonları çıksa da günümüzde ilk defa 2014 yılında tanıtılan M4 versiyonu kullanılmaktadır. 20'den fazla ülkenin envanterinde bulunan silahın etkili menzili mühimmat tipine bağlı olarak 50 ila 2500 metre arasında değişmektedir. Carl-Gustav'ın en büyük avantajlarından biri de mühimmat çeşitliliğidir. Silahın HEAT, patlayıcı tanksavar, duman ve Roket destekli mühimmatlar da dahil 10'dan fazla mühimmat çeşidi bulunmakta.  

Deniz platformlarının Gemi savar füzeler ve Dronlar başta olmak üzere her türlü hava hedefine karşı yakın hava savunması için geliştirilen LEVENT Füzesi, 11 kilometre menzile ve 70 kilogram ağırlığa sahip. Füzede Pasif RF ve Görüntüleyici Kızılötesi Arayıcı (IIR)'dan oluşan çift modlu bir arayıcı başlık kullanılıyor. SUNGUR Füzesi üzerinden geliştirilen LEVENT, gemilerimizin yakın hava savunmaları için GÖKDENİZ yakın hava savunma sistemi ile beraber çalışacak. Füzede iki farklı güdüm sistemi olduğundan, hem füzeler ve uçaklar gibi ısı yayan hedeflere hem de dronlar gibi fazla ısı yaymayan ama son derece tehlikeli hedeflere karşı gemilerimizi koruyacak.

ABD daha önce ambargo uygulamıştı

Amerika CATSAA yaptırımları kapsamında daha önce kullandığımız ve LEVENT'in Amerikan muadili olan RAM füzelerine ambargo koymuştu. Bunun üzerine başta Anadolu ve İ sınıfı Firkateynlerimiz olmak üzere gelecekte üreteceğimiz gemiler için LEVENT geliştirilmeye başlandı. Füzelerin üretilmesi ile birlikte hem Türkiye bu alanda dışa bağımlılıktan kurtuldu hem de ihracat potansiyeli olan bir ürün olduğundan bundan ülkemizin gelir elde etmesinin önü açılmış oldu.

Hangi gemilerde kullanılacak

LEVENT sisteminin ilk başta şu an tersanelerde yapımı süren İ sınıfı Firkateynlerimizde kullanılması, zamanla da Anadolu ve İstanbul gemilerimize entegre edilmesi bekleniyor.

1991 yılının 26 aralığında Sovyetler Birliği'nin dağılması ile birlikte Dünya Amerika'nın insafına kalmıştı. Rakibini alt ederek tek süper güç olarak Dünya'yı istediği gibi yönetmeye çalışan Amerika, iki kutuplu dünya düzeninde kısmi barış sağlanmış tartışmalı bölgelerde canının istediği gibi davranarak yüzbinlerce kişinin ölmesine sebep oldu. Yugoslavya, Somali, Irak ve daha birçok çatışma sahasına doğrudan veya dolaylı bir şekilde müdahale ederek bölgelerdeki çatışmaları daha büyük çıkmazlara soktu. O dönemde Rusya büyük bir buhran içerisinde olduğundan ve Çin'in de henüz gerekli güce erişememiş olmasından dolayı Amerika karşısında biri olmaksızın Dünyanın jandarması gibi hareket etmeye başlamıştı.

Tüm bu çatışmaların yakıtı tabi ki de silahlardır. Sovyetler Birliği'nin dağılması ile birlikte devasa Sovyet cephaneliği Amerikalılar, Avrupalılar, Çinliler, mafyalar ve eski Sovyet askerleri tarafından yağmalandı. Sadece hafif silahlar değil tanklar, helikopterler hatta savaş uçakları bile satıldı. Sadece Ukrayna'da kalan ve kaçak yollarla satılan cephaneliğin bugünü parası ile 900 milyar dolarlık bir değere sahip olduğu düşünülüyor. Birliğin dağılmasının ardından kurulan devletler ekonomik ve politik sorunlar üzerine doğdukları için olanları engelleyemediler, özellikle de Rusya.

Tüm bu cephanelikten elbette terör örgütleri de faydalanmıştı. Ağır silahlara da erişim yolunu açan örgütler, gittikçe daha agresif bir hale geldiler. PKK'da bu furyadan nasibini almış, birçok ağır silaha kavuşmuştu. Ancak PKK'nın büyümesindeki en büyük etken bu değildi. PKK 2000'lerin başı ile birlikte Türk ordusu karşısında tutunamayacağını anlayınca kendi terör eylemlerini meşru bir zemine oturtmak için çaba sarf etmeye başladı. Özellikle Batı ülkelerine ve ABD'ye terör eylemlerini sanki haklı bir davaymış gibi pazarlamaya çalışan bu kanlı örgüt, Türk düşmanlarının ilgisini üzerine çekmeyi başardı.

2003 yılına kadar PKK, özellikle Avrupa ülkelerinden destek bulmayı başardı. Soğuk savaşın bitmesi ve Berlin duvarının yıkılması ile birlikte Özellikle Batı Avrupa ülkeleri, üstlerindeki baskıdan kurtulduktan sonra Türk düşmanlığı yapmaya kaldıkları yerden devam etmeye başladılar. Tarihsel bağlamda yenemedikleri ender devletlerden olan Türk devletine karşı hırsları neticesinde, PKK gibi Türk devletinin başına bela olan organizasyonlara tam destek vermekten geri kalmadılar. Almanya, İsveç, Norveç ve Hollanda'nın başını çektiği Avrupa ülkeleri, PKK yandaşlarına sığınma hakkı tanımalarının yanında örgüte silah ve para desteği yapmaktan da geri durmadılar. Bu dönemde özellikle Doğu Almanya'nın silah stoklarından örgüte ciddi bir destek yapıldı. Bunun yanı sıra diğer ülkeler de kendi üretimleri veya Doğu Bloğundan yasadışı yollarla elde ettikleri silahları örgüte ulaştırmaya başladı. Ayrıca örgüt bu dönemde mevzu bahis ülkelerde sözde temsilcilikler ve dernekler kurarak kirli emellerini dünya kamuoyuna haklı davaymış gibi göstermeye çalışan propaganda faaliyetleri yürütmeye de başladı.

2003 yılı ise örgüt için bir dönüm noktası oldu. Çünkü 2003 yılında Irak Amerikan güçleri tarafından işgal edildi. İşgalle beraber Irak tam bir kaosa sürüklendi. Devlet otoritesinin yerle bir olduğu ülkede ABD güçlerine karşı büyük bir direniş başladı. Nitekim Türkiye, Suriye ve İran gibi çevre ülkelerden bu direnişe katılımlar oldu. Amerikan güçlerinin Felluce gibi şehirlerde çok sert direnişlere maruz kaldı. Direnişin çok güçlü olması sebebiyle başkent Bağdat'taki gibi 'yeşil' bölgelere sığınan Amerikan güçleri, ülkenin kalanını ise kaderine terk etti. İşgal sonrasında Irak'ta yaşanan bu kaos ortamından tabi ki de en çok PKK gibi terör örgütleri istifade etti. İşgal sonrasında Irak ve Amerikan ordusundan ele geçirilen silahlar karaborsada satılırken, örgütlerin militan bulması da çok kolaylaşmıştı. Ayrıca Irak'ın kuzeyinde bulunan Kürt Bölgesel yönetimi de Merkezi hükümetin gücünü kaybetmesi ve Amerikan hükümetinin desteğini almalarıyla beraber PKK Irak'ta daha da güçlü hale geldi.

Tüm bunların üstüne aslında bizi asıl olarak sıkıntıya sokacak olan olay 1 Mart tezkeresinin reddi olacaktı. Esasen Irak işgali boyunca ABD güçlerinin Türk topraklarını kullanmasını ve Türk ordusunun da Irak'ın kuzeyinden işgale katılmasını öngören tezkere TBMM tarafından Ret edilmişti. Bu tezkerenin reddi ABD için büyük bir hayal kırıklığı olmuş, bugün etkisini daha da çok hissettiğimiz bir 'Türkiye'yi yok sayma' politikasının doğmasına sebep olmuştur. Tabi ABD tarafından gözden çıkarılmamız neticesinde, PKK terör örgütüne Amerikan yardımları da el altından başlamıştı.

Tüm bu olumsuzluklara rağmen şanlı TÜRK ordusu kararlılık ile mücadelesini sürdürmeye ve terörün kökünü kazımaya devam etti ve ediyor. 2011 yılında Suriye iç savaşının başlaması ile birlikte 2015 yılında PKK'nın Suriye kolu olan YPG'nin güçlenmeye başlamasıyla ise terörle mücadelemiz her zamankinden de önemli bir hal almaya başladı.

M16-M4

Örgüt özellikle ABD'nin Irak'ı işgal etmesinden sonra ABD'den ele geçirilerek karaborsada satılmaya başlanan M16 ve onun karabina modeli olan M4'ü kullanmaya başlamıştır. Daha önce örgütün elinde çok çok az sayıda bulunan ve genelde Türk ordusundan ele geçirilen bu silahlar, zamanla örgütün sözde yetkili subaylarının kullandığı standart silaha dönüştü.

M16 aslında AR-15 silahının ABD ordusu tarafından bir miktar değiştirilmiş modelidir. 1960 yılında üretimine başlanan silah ilk defa Vietnam savaşında kullanılmıştır. Silahın narin yapısı sebebiyle Vietnam'ın yağmur ormanlarında çabuk bozulması, ABD askerlerinin Vietkong'dan ele geçirdikleri AK-47 tüfeklerini kullanmalarına yol açmıştır. Daha sonraları savaştan edinen tecrübeler ile sürekli modernize edilen tüfekler M4'ler ile birlikte hala Amerikan ordusunun standart piyade tüfeğidir. Ayrıca dünyada Türk ordusu dahil birçok ordunun envanterinde de bulunan silahtan günümüze kadar 10 milyondan fazla üretilmiştir. Tüfek 5.56x45 NATO mühimmatı kullanır ve dakikada 800 mermi ateşleyebilir.

M4 ise aslında M16'nın karabina versiyonudur. Yani iki tüfek namlu uzunlukları dışında birebir aynıdır. Esasen lojistik, zırhlı araç, tank ve istihkam gibi birliklere tahsis edilmek için üretilmiştir. Daha sonrasında özellikle 11 Eylül olaylarıyla birlikte daha meskûn mahal çatışmalara girmeye başlayan Amerikan birliklerinin temel piyade tüfeği olmuştur.

Konkurs

Konkurs, Sovyet yapımı bir tank savar füzesidir. Araç üzerine monte veya tripod üzerinde piyade tarafından kullanılabilir. 1962 yılında üretimine başlanmıştır. Batıdaki karşılığı Milan ve TOW'dur. 1974 yılında Kızıl Ordu envanterine alınmıştır. Aslen araç üzerinde kullanılmak için tasarlansa da piyade tarafından da kullanılabilir. Terör örgütü PKK özellikle 2000'lerde Hizbullah gibi terör örgütleri ve karaborsa yoluyla bu füzeleri elde ederek Türk Silahlı Kuvvetleri'ne karşı kullanmıştır.

Konkurs 4km menzile ulaşabilen tel güdümlü bir ağır anti-tank füzesidir. Saniyede 200 m/s seyir hızına sahiptir. Füze hedefe giderken füze fırlatıcısı tarafından yönlendirilebilir. Savaş başlığı Tandem olup, zırhlı hedeflere karşı oldukça etkilidir. PKK tarafından da zırhlı araçlarımıza karşı kullanılmıştır.

Milan

Milan'da tıpkı Konkurs gibi ağır tanksavar füzesidir. 1960'larda Fransız-Alman ortaklığında tasarlanmış ve 1972 yılında NATO ülkelerinin envanterine girmeye başlamıştır. Hizmete girdiği günden bu yana neredeyse bütün çatışmalarda kullanılmıştır. Ordumuz tarafından da kullanılan silahı PKK karaborsadan, Suriye ordusundan ve ordumuzdan ele geçirerek zırhlı araçlarımıza ve karakollarımıza karşı kullanmıştır.

Konkurs gibi Tandem başlığa ve tel güdüme sahiptir. Konkurs'un aksine aslen piyade tarafından tripod ile kullanılmak için tasarlansa da araç üzerine monte halde de kullanılabilir. Menzili füzesinin tipine göre 2 ila 3km arası değişen sistemin hızı ise saniyede 200 m/s'dir. Yine Konkurs gibi füze ateşlendikten sonra tel güdümü sayesinde atıcının istediği yöne doğru döndürülebilir.

İgla

İgla; 1972 yılında geliştirilmeye başlanan ve 1981 yılında Kızıl Ordunun envanterine girmeye başlayan, tek er tarafından kullanılabilen ve alçak irtifada dolaşan hava hedeflerini vurmak için tasarlanmış bir hava savunma füzesidir. Sovyetler Birliği tarafından dünyanın birçok ülkesine de satılan füzeler, üretildiği günden bugüne neredeyse bütün savaşlarda aktif rol almıştır. Hava savunma kabiliyetlerinin en temel parçasını oluşturan MANPADS olarak da adlandırılan bu füze sınıfının öncüsü olan yine Sovyetler Birliği yapımı Strela füzesinin yerini alması için geliştirilmiştir. Ordumuzun envanterinde bu füzenin batı karşılığı olan Stinger bulunsa da Aselsan tarafından araştırma ve geliştirme projelerinde kullanılmak üzere bir miktar satın alınmıştır. PKK terör örgütü de bu füzeyi karaborsa, batı ülkelerinin istihbarat servisleri ve çeşitli diğer terör örgütleri yoluyla elde etmiştir. Geçmişte 2008 ve 2016 yıllarında PKK terör örgütü, iki kobra helikopterimizi bu füzeler ile düşürmüş ve 4 pilotumuzu şehit etmiştir.

Füzelerin menzili modeline göre 5 ile 6km arasında değişmekle birlikte Maksimum ulaşabildikleri irtifa ise 3.5km'dir. Hızı saate 570 m/s'ye çıkabilen füzelerin en önemli özelliği tek bir asker tarafından kullanılabilmesidir. Ağırlığı yaklaşık 18 kilodur ve kızılötesi tarayıcı başlığa sahiptir. Esasen helikopter ve alçaktan uçan savaş jetlerine karşı tasarlanmış olsa da günümüzde alçaktan uçan İHA ve SİHA'lara karşı da kullanılabilmektedir. Ukrayna işgali boyunca bu füzelerin ne kadar tehlikeli olduğu Rusya'nın verdiği helikopter ve uçak kayıplarından da net olarak anlaşılabilir.

Yazımızın bu bölümünde PKK terör örgütünün halkımıza ve ordumuza karşı gerçekleştirdiği kalleşçe saldırılarda kullandığı silahlara ve kimler tarafından sağlandıklarına yakından bakmaya çalıştık. Yazı dizimizin üçüncü ve son bölümünde ise 2015'den sonra YPG'nin güçlenmesiyle YPG/PKK terör örgütünün nasıl batılı ülkeler tarafından beslendiğine yakından bakacağız.

İlk nükleer silahı geliştirmek için 2. Dünya savaşı döneminde birçok ülke birbiriyle yarıştı, ancak bombayı yapmayı ve kullanmayı başaran ilk ülke Amerika Birleşik Devletleri oldu. 16 Temmuz 1945 tarihinde ilk bomba Trinity'nin patlatılması ile dünya artık eskisi gibi bir yer olmayacaktı. Bundan sadece bir ay sonra 6 Ağustos 1945 tarihinde ise ilk kez atom bombası savaşta kullanıldı. Japonya'nın Hiroşima kentine atılan bu bomba şehri tamamen yok etti. Bundan üç gün sonra ise ABD bir başka atom bombasını da Nagazaki kentine atacak ve bu cehennem silahlarının neler yapabileceğini tüm dünyaya göstermiş olacaktı.

Hangi ülkeler Nükleer silaha ve üretme kapasitesine sahip?

İlk atom bombası Hiroşima'ya atıldıktan sonra tabi ki de insanoğlu bu silahların dehşetinin farkına vararak kullanmayı tamamen durdurmadı, aksine her gün daha fazla üretti. Aktif nükleer bombaya sahip olan ülkelerin yanı sıra NATO ülkelerinin tamamı da Nükleer silah üretme teknolojisine sahiptirler. Şu anda aktif olarak 9 ülkenin Nükleer Cephaneliği bulunmakta. Bu ülkeler ve ellerindeki tahmini başlık sayısı ise şöyle;

-          ABD: 5.244

-          Rusya: 5.889

-          Çin: 410

-          Fransa: 290

-          İngiltere: 225

-          Pakistan: 170

-          Hindistan: 164

-          İsrail: 90

-          Kuzey Kore: 40

Türkiye'nin Nükleer silahı var mı? Üretme kapasitesine sahip mi?

Türkiye Cumhuriyeti 18 Şubat 1952 tarihinde NATO'ya dahil olduktan sonra Atom bombası teknolojisi bize Amerika tarafından sağlanmıştır. Ancak Türkiye tarihi boyunca herhangi bir şekilde Nükleer silah sahibi olmamış ve olmaya çalışmamıştır. Ancak soğuk savaşın bitiminden 30 sene sonra yine ısınan dünya üzerinde Türkiye de ilk nükleer santrali Akkuyu aracılığıyla bir nükleer silaha sahip olmaya çalışabilir.

Türkiye topraklarındaki İncirlik hava üssünde ise 70 kadar Amerikan Menşeili Atom bombası bulunduğu düşünülmektedir. Bunların kullanımı tamamen Amerikan tekelinde olduğu için Türkiye'nin bu bombalar üzerinde bir söz sahipliği yoktur. Ancak yukarıda da söylediğimiz gibi Türkiye atom bombası yapacak teknolojiye neredeyse 70 yıldır sahiptir ve istediğinde tüm politik ve askeri zorluklara aldırmayarak nükleer silah üretebilir.

Rusya'dan Milli Muharip Uçağımız KAAN ile ilgili önemli açıklama geldi.

Aydınlık'ın haberine göre; Rusya'nın İstanbul Başkonsolosu Andrey Buravov, Türkiye'nin geliştirdiği beşinci nesil savaş jeti KAAN'ın ortak üretimiyle ilgili soruya sürpriz cevap vererek açık bir teklifte bulundu.

Rusya'nın İstanbul Başkonsolosu Andrey Buravov, 'Bu konuda biz de askeri ve teknik işbirliği geliştirmek istiyoruz. Geçmişte de tekliflerimiz olmuştur. Bu uçaklarla ilgili ortak çalışmaların yürütülmesi de dahil olmak üzere, resmi kurumlarımız ve şirketlerimiz arasında çeşitli seviyelerde çalışmalar da yapıldı. Bizim ilgili şirketlerimiz ve birimlerimiz, birlikte çalışmaya hazır olduklarını bildirdiler. Tabi somut işlerin ilgili şirketler arasında görüşülmesi gerekiyor' dedi.

Orgeneral İrfan Özsert ve beraberindeki heyet, Pakistan Hava Kuvvetleri Komutanı Mareşal Zaheer Ahmed Baber Sidhu'yu ziyaret ederek iki ülke arasındaki askeri işbirliklerini görüşmek üzere bir araya geldi. Görüşme, teknoloji geliştirme ve temel kabiliyet değişimlerine odaklanan ortak çalışma gruplarının faaliyetlerini daha da ileriye götürme konusunda kararlılıkla devam edilmesi konusunda anlaşma sağlandı.

Pakistan Hava Kuvvetleri'nden yapılan açıklamada, her iki Hava Kuvvetleri için maksimum fayda sağlamak amacıyla Havadan Havaya Füze Teknolojisi değişim programının sürdürülmesinin ele alındığı belirtildi. Ayrıca, mevcut işbirliğinin daha da güçlendirilmesi için devletler arası, kurumlar arası ve askeri makamlar arasında işbirliğinin artırılmasına karar verildiği vurgulandı.

Türkiye ve Pakistan arasındaki savunma sanayii iş birliği ise her geçen gün daha da derinleşiyor. ASFAT A.Ş. liderliğinde Pakistan Donanması için inşa edilen 4 adet MİLGEM Korveti'nin çalışmaları devam ediyor.

Kaynaklar, 40 adet yeni F-16 Blok-70'in tedariki, mevcut 79 adet F-16'nın ise modernize edilmesi ile bunlara ait mühimmat, malzeme ve teçhizatları içeren talebin ABD kongresindeki onay sürecinin 26 Ocak'ta başlatılmasına ilişkin, 'Teklif ve kabul mektupları tarafımıza ulaştığında takvim üzerinde çalışmalara başlanacak ve böylece projelerin maliyeti de net olarak ifade edilebilecektir. Talep edilen mühimmat istekleri, harekat ihtiyaçları, envanter durumu ve teknik gereklilikler göz önüne alınarak detaylı bir çalışma sonucunda yapılmıştır. Bazı Yunanistan kaynaklı haber sitelerinde iddia edildiğinin aksine F-16 tedariki ve modernizasyonu konusu herhangi bir şarta bağlı değildir' ifadelerini kullandı.

Bakanlık kaynakları, ABD tarafından yapılan F-35 ile ilgili son açıklamalara ilişkin de şunları ifade etti:

'Bu konu çok konuşuldu, tartışıldı. Her iki ülkenin duruşunda şu an herhangi bir değişiklik yok. ABD tarafından gelen açıklamaları bu aşamada bir iyi niyet beyanı olarak değerlendirmek gerekir. Bu konuda herhangi bir değişiklik veya gelişme olursa bilgilendirme yaparız.'

Bakanlık kaynakları, Türkiye'nin Eurofighter talebinin devam edip etmediği sorusu üzerine talebin devam ettiğini ve konsorsiyum ülkelerinden Almanya'nın bu konuda olumlu yaklaşımının beklendiğini ifade etti.

Bakanlık kaynakları, Kanada'nın savunma sanayii ürünlerine ilişkin ambargoyu kaldırmasıyla ilgili de şunları kaydetti:
'Kanada tarafından 2019 yılından bu yana çeşitli gerekçelerle ülkemize yönelik savunma malzemelerine uygulanan ihracat kısıtlamaları, NATO çerçevesindeki dayanışma ruhu, ayrıca bölgesel ve uluslararası güvenliği korumayı amaçlayan kolektif çabalarla bağdaşmamaktaydı.

Kanada tarafından atılan bu son adım olumlu değerlendirilmekle birlikte, müttefiklerimizden beklentimiz ülkemize yönelik her türlü kısıtlamanın tümüyle kaldırılmasıdır. Karşılaştığımız açık veya kapalı ambargo ve kısıtlamalar savunma sanayiinde son yıllardaki millileştirme çabalarımızın ne kadar önemli olduğunu bir kez daha göstermiştir. Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliği ve teşvikiyle önemli çalışmalar yürütülen yerli ve milli savunma sanayiimize güvenerek destek olmamız gerekmektedir.'
 

Açıklamada, 'Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti'ne yaklaşık 23 milyar dolar değerinde F-16 alımı ve modernizasyonu ve ilgili ekipmanların satışını onaylayan kararını verdi.' ifadelerine yer verildi ve Savunma Güvenlik İşbirliği Ajansının ilgili sertifikasyonu bugün Kongre'ye ilettiği kaydedildi.

Türkiye'ye F-16 satışının NATO'nun güvenlik ve istikrarı açısından önemli olduğu vurgulanan açıklamada, Ankara'ya 40 yeni F-16 savaş uçağı ile 79 F-16 modernizasyon kitinin yanı sıra ilgili ekipmanların temin edileceği belirtildi.

Silah satışının gerçekleşebilmesi için ABD yönetiminin sunduğu satış tebligatına Kongre'den itiraz gelmemesi gerekiyor.

Ayrıca, yabancı ülkelere silah satışlarında denetim görevi olan Senato Dış İlişkiler Komitesinin Başkanı Ben Cardin, Türkiye'ye F-16'ların satışına onay vereceğini açıkladı.

Aynı saatlerde konuya ilişkin bir açıklama yapan Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Michael McCaul da İsveç'in NATO üyeliğinin Ankara tarafından onaylanmasından memnuniyet duyduğunu ve mevcut durumda Türkiye'ye F-16'ların satışına onay vereceklerini bildirdi.

ABD Kongresinin satışı değerlendirmek için 15 günlük yasal süresi bulunuyor, bu süre zarfında itiraz olmazsa satış resmen gerçekleşmiş oluyor.

Söz konusu süre, ilgili yasaya göre, NATO üyesi ülkeler için 15 gün, NATO üyesi olmayan ülkeler içinse 30 gün olarak belirtiliyor.

Yabancı ülkelere silah satışı konusunda Senato Dış İlişkiler Komitesi ile Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesinin değerlendirme ve varsa itiraz hakkı bulunuyor.

Türkiye, ABD'den 40 yeni F-16 Blok 70 savaş uçağı ve envanterindeki 79 uçak için ise modernizasyon kiti talep etmişti. Geçen yıl bazı Kongre üyelerinin F-16'ların satılmasını şarta bağlayan ek maddeleri ABD Savunma Bakanlığı Bütçe tasarısından çıkarılmıştı.

Açılış konuşmasını yapan Nacır, iki firma olarak geçmişte uyum içinde çalıştıklarını ve birçok projede iş ortaklığı yaptıklarını belirterek, mutabakatın faaliyet gösterilen alanlarda kaynakların çeşitlenmesi, proje sayılarının artması, gerek yurtiçinde gerek yurtdışında ortak kaynakların daha verimli kullanılması ve ortak çalışma kültürünün oluşması amacıyla hayata geçirildiğini söyledi.

Nacır, 'Kara, deniz, hava platformlarında, simülasyon, simülatör alanları başta olmak üzere ana başlıklar konusunda çalışma alanlarımızı belirledik. Yapacağımız faaliyetlerin, iki firma olarak gerçekleştireceğimiz mutabakatın SSB'de olması da bizim için çok kıymetli' dedi.
 

Ahmet Akyol ise savunma sanayi alanında son 20 yılda özellikle de son 10 yılda çok önemli gelişmeler kaydettiklerini belirterek,

'Küresel çapta başarı hikayelerine başladık. Artık küresel ligde oynamak üzere bir sıçramanın eşiğindeyiz. Protokolün içeriğiyle ilgili bilgi verme imkanım yok ama ASELSAN donanım ve elektrik ağırlıklı bir şirket, yazılımda lider şirket ise HAVELSAN. Bu çerçeveye uygun bir anlayış birliğine varıldı. Hep birlikte hem Türkiye için hem yurtdışı için var gücümüzle yüksek teknoloji üretmeye, bunları dost ve kardeş ülkelere sağlamaya, ihracat odaklı büyümeye; Sayın Cumhurbaşkanımız ve SSB'nin önderliğinde devam edeceğiz' diye konuştu.
 

Görgün ise SSB olarak kendilerine düşenin; firmaların altyapılarını, insan kıymetini ve tüm yetkinliklerini koordine ederek birbirlerinin eksik olabilecek yönlerini tamamlamaya yönelik oluşturdukları bu iş birliğinin desteklenmesi olduğunu söyledi. Görgün, 'Her iki şirketin menfaatleri ve ülkemize menfaat oluşturabilecek sonuçlar üzerine güzel bir mutabakat ortaya çıktı, 24 maddeden oluşan bir mutabakat. Bundan sonraki süreçlerde daha verimli önceliklendirmelerin yapılacağı, yetenek birikmesinin ya da odak kaymasının veya uzmanlık açığı gibi problemlerin önüne geçileceği bir süreci yaşayacağımızı değerlendiriyorum' ifadelerini kullandı.

 

Son 20 yıla bakıldığında savunma sanayinde Türkiye'de, bütün dünyanın dikkatini üzerine toplayan bir gelişim söz konusu olduğunu bildiren Görgün; bunun Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bu sektöre duyduğu güven ve destek sonucu olduğunu söyledi. Görgün, 'Milli yerli platformlarımız, içinde olan yüksek teknolojili alt sistemler, ekipmanlar bir bütün itibarıyla ciddi bir birikimi kapsıyor. Biz havada, karada, denizde tüm ortamlar için platformlarımızı yerli milli geliştirip bunları artık ihraç eder duruma geldik. Geçtiğimiz sene yaptığımız ihracat rakamı, bir önceki seneye göre yüzde 27 artmıştı' diye konuştu.
 

Bu tür anlaşmaların şirketler arasında yaygınlaşacağını ve benzer imzaların atılacağını da bildiren Görgün; SSB'nin sorumluluğundaki tüm vakıf şirketleri ve iştirakler için 'İştirakler Koordinasyon Kurulu' kurulacağını açıkladı. Görgün, böylece ekosistemi daha koordineli, daha verimli, ortak akılla yönetme adımının atılmış olacağını dile getirdi.

PKK terör örgütü Türkiye Cumhuriyeti'ne yönelik ilk eylemini 1984 yılında Siirt'in Eruh ilçesindeki jandarma karakoluna düzenledi. Saldırıda 2 askerimiz şehit düştü, 6'sı asker 3'ü sivil olmak üzere 9 kişi de yaralandı. Bu eylem maalesef bir son değil, örgüt için başlangıçtı.

Örgüt ilk defa 1974 yılında örgütlenmeye başladı. Bu dönemde gerilla hareketinden çok siyasi bir örgüttü. Marksist-Leninist bir yapılanma olarak içinde Türk ve Kürt üniversite öğrencilerini barındırıyordu. Ancak 1978 yılından itibaren PKK olarak bildiğimiz yapı şekillenmeye başlamış, Marksist-Leninist perde altına gizlenen bir Kürt faşisti gerilla hareketine evrilmeye başladı.

1980 öncesi dönemde Türkiye ve dünyada birçok sol örgüt Sovyetler Birliği tarafından el altından veya açıkça desteklenmekteydi. Dönemin Sovyet gizli servisi KGB, Türkiye içerisinde aralarında PKK'nın kurucu kadrolarını da oluşturacak kişilerin üye olduğu onlarca Komünist örgüte el altından destek sağladı. Ancak özellikle 80'ler sonrası Sovyetler Birliği iç meseleleri yüzünden ve Türkiye'de yaşanan 80 darbesi sonrası ortamın çok sıcak olmasından kaynaklı desteğini büyük oranda kesmiştir. Bu sebeple özellikle 80 sonrası solcu örgütten faşist bir terör örgütüne dönüşen PKK'ya Sovyetlerin bilinen büyük bir desteği olmamıştır.

PKK'ya en büyük desteği ilk dönemlerinde o zamanın Suriye hükümeti sağlamıştır. Özellikle 80 darbesinden sonra çoğu PKK üyesi yakalanmış ve Diyarbakır cezaevi başta olmak üzere cezaevlerine kapatılıp ya idam edilmiş ya da doğal sebeplerden orada ölmüştür. Az sayıda PKK militanı Öcalan önderliğinde Suriye'ye geçerek yeniden örgütlenmiştir. İroniktir ki şu an PKK'nın Suriye kolu YPG belasıyla toprakları işgal edilmiş olan da onlardır.

1980-1982 yılları arasında Suriye'nin kontrolündeki Lübnan'ın Bekaa vadisinde Filistinli direniş gruplarınca eğitilen PKK militanları, Suriye'nin de silah ve para desteğine sahipti. 1983 yılında Kuzey Irak dolaylarına kamp kurmak için Barzanilerle anlaşan PKK, 1984 yılına kadar güneydoğu bölgesinde keşif ve gözlemler yaptı. Olası saldırılar için hedeflerini seçen ve yerli halkla iş birliği yapan örgüt, bu tarihten sonra asıl kanlı eylemlerine başlayacaktı.

Örgüt 1984 yılından itibaren dönemin Suriye hükümeti tarafından yoğun destek alarak Ülkemizin Güneydoğu bölgesinde gerilla harbine başladı. Bu dönemde birçok kahraman vatan evladımızın can vermesine sebep olan örgüt, 2003 yılına kadar genellikle Sovyet menşeili veya onun klonları olan silahlar kullanıyordu. 2003 yılına kadar aktif olarak Batı desteğini arkasına alamamış örgüt, çoğunlukla Suriye ve Kuzey Irak bölgesel yönetimi hükümetlerince destekleniyordu. Ayrıca Filistinli direniş örgütleri ve Lübnan'da örgüte aktif olarak destekleyenler arasındaydı.

Örgüt 1991 öncesi dönemde çoğunlukla Sovyetlerin kontrolsüzce dünyaya saldığı Sovyet ekipmanlarını kullanıyordu. Genellikle Suriye hükümetinin sağladığı bu silahlar ya karaborsa pazarından satın alınıyor (Afganistan, Pakistan, Irak, İran) ya da Suriye hükümeti tarafından Sovyetlerden satın alınarak doğrudan örgüte veriliyordu. Örgütün kullandığı belli başlı silahlar ise şunlardı;

İlk üretildiği tarihten günümüze kadar bütün savaş ve çatışmalara katılmış bir tüfek olan AK-47 ve onun gelişmiş versiyonu AKM, örgütün kuruluşundan bugüne kadar en çok kullandığı tüfek konumundadır. Ak-47, 1949 yılında Kızıl Ordu'nun envanterine girdiğinden beri klonlarıyla beraber 150 milyondan fazla üretilmiştir. Özellikle 2. Dünya savaşı sonrasında sömürge ülkelerinde bağımsızlık seslerinin yükselmesi sonrası, Sovyetler tarafından birçok sol örgüte fütursuzca tedarik edilmiştir. Bu silahlar sayesinde aralarında Endonezya, Kongo, Angola ve tabi ki Vietnam'ın da bulunduğu onlarca ülke bağımsızlığına kavuşabilmiştir. Ancak daha sonrasında bu silahlar karaborsaya düşmüş. PKK ve İRA gibi terör örgütleri tarafından da kullanılmaya başlanmıştır.

Basit, ucuz ve güvenilir olan AK-47, zorlu şartlarda rahatça çalışması ve çok kısa bir eğitim ile hayatında eline silah almamış biri tarafından bile rahatlıkla kullanılabilir olmasıyla gençleri kandırarak kendi saflarına katan bu terör yuvalarının arasında popülerlik kazanmıştır. Etkili menzili 300 metre olan silah yakın mesafede ise oldukça öldürücüdür. Türk ordusu da özellikle soğuk savaşın ardından Doğu Almanya üzerinden bu silahları edinerek kullanmıştır. Halen ordumuz tarafından kullanılmakta olan silah yavaş yavaş rezerve ayrılarak yerini MPT serisi tüfeklere bırakmaktadır.

Yukardaki üç silah da aslında Sovyetler Birliğinin ürettiği makinalı tüfeklerdir. Terör örgütü PKK özellikle karakol baskınlarında bu makinalı tüfekleri sıkça kullanmıştır. Üç makinalı tüfekten birisi olan RPK, esasen AK serisi tüfeklerin Hafif Makinalı versiyonudur. Bu tüfeklerin etkili menziller farklılık gösterse de genellikle 200 metre ila 700 metre arasında etkili olarak kullanılabilirler Sovyet ordusu başta olmak üzere bu makinalı tüfekler esasen manga destek silahı olarak kullanılmaktadır. Bunlardan RPD 1944 yılında, RPK 1959 yılında ve PKM ise 1965 yılında hizmete girmiştir. PKM ve RPK Türk ordusu tarafından Güneydoğuda kullanılmış ve de kullanılmaktadır.

RPG-7'nin tarihi, ikinci dünya savaşına kadar uzanmaktadır. Elden atılabilen roketatarların kullanımın yaygınlaştığı ikinci dünya savaşında Alman yapımı PanzerFaust ucuzluğu ve etkinliği ile özellikle savaşın sonlarında müttefiklere ciddi zaiyatlar verdirmişti. Savaştan sonra bu tasarımdan etkilenen Sovyetler önce RPG-2, ardından ise daha gelişmiş hali olan RPG-7'yi üretti.

RPG-7, tank veya APC gibi zırhlı araçlara yönelik üretilmiş bir geri tepmesiz roketatar sistemidir. Tek kişi tarafından kullanılabilen silah, farklı başlıklar takılarak piyade ve koruganlara karşı da kullanılabilir. Etkili menzili takılan başlık tipine göre değişmektedir ve füze eğer herhangi bir hedefe çarpmazsa 900 metre sonra kendini imha eder. Kullanım kolaylığı, cephanesinin bol olması ve tek kişi tarafından idame edilebilmesi sebebiyle orduların yanı sıra terör örgütlerinin de tercih ettiği bir silah sistemi olmuştur. Türk ordusu da RPG-7 kullanan ordular arasındadır.

Dragunov, ya da ülkemizde bilinen ismiyle Kanas, yine Sovyet menşeili bir nişancı tüfeğidir. Yine AK-47 temelli bir tüfek olan Dragunov, esasında manga nişancı silahı olması için üretilmiştir. Silahı kullanacak erlerin üst düzey bir askeri eğitime tabi tutulmayacak olması sebebiyle kullanımı oldukça basittir. Yukarda da yazdığımız gibi bu bir keskin nişancı tüfeği değil, daha çok DMR olarak da adlandırılan nişancı tüfeği sınıfındandır. Etkili menzili yaklaşık 1000 metredir. Optik dürbününün de kullanımı gayet basittir. Her ne kadar 1km gibi bir menzili olsa da bu tüfekle uzak mesafeden çok keskin atışlar yapmak oldukça zordur. Bu yüzden genellikle 300-700 metre arası kullanılır.

Kolay kullanımı, zorlu şartlarda çalışabilmesi ve de ucuz olması sebebiyle PKK gibi terör örgütlerinde kullanılmış ve kullanılmaktadır. Ayrıca bu silah da yine Türk ordusu tarafından Güneydoğu'da kullanılmış ve halen az sayıda da olsa kullanılmaktadır.

DSHK ya da ülkemizde bilinen adıyla doçka, Sovyet yapımı bir ağır makinalı tüfektir. İkinci dünya savaşından önce geliştirilmeye ve kullanılmaya başlanan silah, o dönemden beri neredeyse bütün savaşlarda aktif rol oynamıştır. Etkili menzili 2000 metre olan silah, üretim ve kullanım kolaylığının yanında güvenilir bir silah olmasıyla da birçok ordunun tercihi konumunda olmuştur. Hem piyade veya kamyon gibi kara hedeflerine karşı hem de helikopter gibi hava hedeflerine karşı hafif uçaksavar olarak kullanılabilen silah, bu özellikleri nedeniyle PKK gibi terör örgütlerince çokça kullanılmış ve kullanılmaktadır. Türk ordusu da üs bölgelerinde bu silahları az sayıda da olsa kullanmıştır.

Listemizdeki son silahlar ise beraber ele alacağımız Kar 98 ve Mosin Nagant'tır. Her iki silah da benzer bir mekanizmaya sahiptir ve 1900'lerin başından beri aktif olarak kullanılmaktadır. Kar 98 esasında Gewehr 98'in karabina versiyonu olması sebebiyle ikisi aslında aynı tüfektir. Her iki tüfek te 1800'lerin sonlarında hizmete alınmışlardır. İki tüfek de birinci ve ikinci dünya savaşlarında üretildikleri ülkelerin standart piyade tüfeği olmuşlardır. Etkili menzilleri optik nişangahlar ile 800 metreye kadar çıkabilen tüfekler oldukça isabetli atışlar yapabilmeleri ile ünlüdürler. Buna ek olarak kullanımları basit ve güvenilir silahlardır. Ancak sürgü ile mermi doldurulduğundan dolayı yakın mesafede çok etkili bir silah değildir. Dönemi için bu bir sıkıntı olmasa da günümüzde ciddi bir sıkıntıdır. Bu yüzden genel olarak orta mesafede kullanılır.

Sovyetler Birliği 2. Dünya Savaşı'nı kazandıktan sonra Almanlardan çok sayıda Kar 98'İ savaş ganimeti olarak ele geçirmiştir. Kendi kullandıkları Mosin Nagant'ları ise önce SKS daha sonra da AK-47 ile değiştirmişlerdir. Boşta kalan bu milyonlarca tüfek Sovyetlerin dirsek temasında olduğu direniş örgütlerine gelişigüzel dağıtılmıştır. Vietnam savaşında oldukça fazla kullanılan bu silahlar zamanla karaborsa yoluyla terör örgütlerinin de eline geçmiştir. PKK özellikle ilk zamanlarda bu silahları kullanmıştır. Halen çok az sayıda kullanmaya da devam etmektedir. Bu iki silahı da Türk ordusu 1050'li yıllara kadar kullanmıştır. Özellikle Kurtuluş savaşımızda Sovyetlerden temin edilen Mosin Nagant'lar hayati rol oynamışlardır.

Yazımızın ikinci bölümünde Irağın işgali ile başlayan süreçte PKK terör örgütünün değişimine ve ona artan desteklerle gelen silahlara değineceğiz.

Savunma alanında güçlü olmayan milletlerin istikballerine güvenle bakmasının mümkün olmadığına dikkat çeken Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan,

"Bulunduğumuz bölge, dünyadaki çatışmalar, siyasi krizlerin, çekişmelerin en yoğun olduğu coğrafyadır. Rusya Ukrayna savaşında, Gazze'deki katliamlara, Suriye'deki zulümden, Libya'daki krize kadar insanlığın gündemini meşgul eden her hadise hemen yanı başımızda vuku buluyor. Türkiye tüm bu gerilimlerin ve krizlerin ortasında ayaklarına yıllardır takılan çelmelere rağmen istikrar abidesi olarak adından söz ettiriyor. Sadece istikrar ve iç barışı korumakla kalmıyoruz. Aynı zamanda çatışmaların sona ermesi, bölgemizde huzurun hakim olması için gayret sarf ediyoruz. 2 yıl önce çatışmaların daha ilk aylarında iken Rusya ve Ukrayna arasında başlattığımız İstanbul sürecinin önemi bugün daha iyi anlaşılmaktadır. Savaş lobilerinin sabote etmek için tüm imkanlarını seferber ettiği bu süreç başarılı olsaydı on binlerce insan hayatta kalacak, bu kadar yıkım yaşanmamış, bu kadar kan dökülmeyecekti. Ülkemizdeki kimi çevreler o gün bizi acımasızca eleştirenlerin bugün bize hak verdiğini görüyoruz. Emin olun benzer bir pişmanlık, Gazze'deki trajedi için de yaşanacaktır. Bugün bölgemize uçak gemilerini göndererek İsrail yönetimine sınırsız şartsız destek verenleri hepimiz ibretle takip ediyoruz. İsrail'in işlediği katliam ve zulümlere göz yumanlar yarın "keşke" demekten kurtulamayacak çok büyük nedamet yaşayacaklardır." dedi.

Erdoğan, her bir geminin Deniz Kuvvtleri'ne güç katacağı inancında olduğunu vurgulayarak,

"Denizde ikmal muharebe gemisi TCG Derya, TGC Anadolu'dan sonra en büyük gemi olma özelliğine sahiptir. TGC Derya'nın hizmete girmesiyle yüzer birliklerin akaryakıt ve su ikmalleri süratle yapılacak, muharip unsurların su ihtiyaçları harekat alanına yakın bölgelerde rahatlıkla karşılanacaktır. Milgem projesinin 5.gemisi olan TGC İstanbul; Türkiye'nin yerli imkanlarla ürettiği ilk milli fırkateyndir. Farklı radar, yakın hava savunma ve elektronik harp sistemlerimizi kendi imkanlarımızla geliştirip entegre ettik.

TGC İstanbul'a entegre edilen milli dikey hançer sistemidir. Lojistik destek gemimiz TGC Üsteğmen Arif Ekmekçi muharip unsurların lojistik ihtiyaçlarını temin edecektir. Teslimatı yapılan gemilerimizin donanma ve Türk Silahlı Kuvvetlerimize hayırlı olmasını diliyorum. Bu sevinci yaşatan her kuruma, milletim adına teşekkür ediyorum. Bugün sadece gemilerimizin teslimatı ile yetinmiyoruz. Dünyada elektronik harp kabiliyetine sahip ilk insansız su üstü aracımızı da donanmamıza teslim ediyoruz. Otonom su üstü deniz aracımız Marlin Sida; istihbarat, keşif, su üstü harp elektronik destek, elektronik taarruz görevlerini insansız olarak icra edecektir.

Üstün teknik özelliklerle denizlerdeki hakimiyetimizi destekleyecek, dosta güven düşmana korku verecektir. Marlin Sida'nın da deniz kuvvetlerimize hayırlı olmasını diliyorum. Mühendislerimizi, teknisyenlerimizi, işçilerimizi kutluyor. Kendilerine şükranlarımı ifade ediyorum. Bu başarılı projelerin sırrı kurumlarımız arasında giderek büyüyen yakın işbirliği ve koordinasyondur. Savunma Sanayi Başkanlığı öncülüğünde Deniz Kuvvetleri Komutanlığımız, askeri ve özel tersanelerimiz; ilgili devlet kurumları, özel sektör, üniversiteler, Kobi'lerimiz ahenkli şekilde çalışıyor. Kurumlar arası eşgüdüm güçlendikçe oyun değiştiren projeler ortaya çıkıyor. Önümüzdeki dönemde bu koordinasyonu çok daha ileriye taşıyarak, yeni başarılara imza atacağımıza yürekten inanıyorum. Bu çalışmalarımızı Barbaros Hayrettin Paşa'nın "denizlere hakim olan cihana hakim olur" sözünü şiar edinerek yürütüyoruz.

Mavi vatanın güvenliğini temin için bir çok projeyi hayata geçirdik. Projelerimizde yüzde 80 yerlilik oranına ulaştık. Gemilerimizin sadece inşasını, kaba işçiliğini yapmakla kalmıyoruz. Tüm gemilerde ihtiyaç duyulan sensör, faydalı yük , silah ve mühimmatları yerli olarak üretebiliyoruz. Bu çerçevede çok maksatlı amfibi hücum gemisi, destek gemisi, Barbaros sınıfı fırkateyn modernizasyonu, lojistik destek gemisi, yeni tip denizaltı, denizaltı modernizasyonu, Türk tipi hücumbot tasarımı, insansız denizaltı, tüm bunlar yakın dönemde hayata geçirilen gurur abidesi projelerden birkaçıdır. Bu projeler savunma sanayi hedeflerimizin de tek tek gerçekleştiğini gösteriyor" şeklinde konuştu.

Erdoğan'a TCG Derya gemisinde emek veren işçilerin imzalarının yer aldığı tablo ve hediyeler takdim edildi.

Katlanabilen kanat yapısıyla TCG Anadolu gibi kısa pistli gemilerden kalkış ve iniş kabiliyetine sahip dünyadaki ilk silahlı insansız hava aracı olacak TB3 SİHA, bir testi daha başarıyla tamamladı.

İlk uçuşunu 27 Ekim tarihinde yaptıktan sonra art arda performans testlerinden geçen Bayraktar TB3 SİHA, 15. Sistem Tanımlama Performans Testi'ni de başarıyla tamamladı.

Toplam uçuş saati 112 saat

Bayraktar TB3'ün toplam uçuş saati ise 112 saate ulaştı.

Kısa süre içerisinde Bayraktar TB2 üzerinden geliştirilen Bayraktar TB3; katlanabilir kanatlara, SATCOM faydalı yüküne, 1450 kilogram kalkış ağırlığına, 24 saat havada kalış süresine, 6 adet silah istasyonuna ve yüksek irtifada görev yapabilme yeteneğine sahip.

Gerçekleşen doğrulama testi kapsamında değerlendirmede bulunan SSB Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, şunları kaydetti:
“Bozdoğan ve Gökdoğan füzelerimizin tasarım doğrulama testleri tamamlanmıştır. Artık füzelerimiz kabul testleri için hazır. Bundan sonraki aşamada harp başlıklı mühimmat ile yapılacak testlerimizi gerçekleştirip, Hava Kuvvetlerimizin kullanımına sunacağız. Gök Vatanın güvenliği savunma sanayiimize emanet.”

Harp Başlıklı füzelerin tasarım doğrulama testleri tamamlanarak kabul testleri için hazır hale gelen füzeler, bundan sonraki aşamada harp başlıklı mühimmat ile yapılacak testlere tabi tutulup, akabinde Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın kullanımına sunulacak.

GÖKTUĞ Projesi Sözleşmesi, Hava Kuvvetleri Komutanlığının hava-hava füzesi ihtiyaçları doğrultusunda, MSB ARGE ile TÜBİTAK SAGE arasında 14 Aralık 2012 tarihinde imzalanmış, Kasım 2016 tarihinde ise SSB devredilmişti.

Mevcut GÖKTUĞ Projesi Sözleşmesi çerçevesinde Görüş İçi (BOZDOĞAN-GİF) ve Görüş Ötesi (GÖKDOĞAN-GÖF) olmak üzere F-16 PO-I uçakları için iki farklı konfigürasyonda, füzenin tasarım ve geliştirmesinin gerçekleştirilmesi, kalifikasyonun tamamlanması ve prototiplerinin teslimatı planlanıyor.

Hava Kuvvetleri Komutanlığının ihtiyaçları doğrultusunda Bozdoğan ve Gökdoğan Füzelerinin 25'er adetlik Düşük Ölçekli İlk Üretim ve F-16 PO-III uçaklarına entegrasyonuna yönelik olarak hazırlanan “GÖKTUĞ F-16 PO-III Entegrasyonu ve Düşük Ölçekli İlk Üretim Tedariki Projesi Sözleşmesi” 7 Temmuz 2023 tarihinde imzalanmıştı.

Mavi vatan için kuvvet çarpanı

AKYA'nın hizmete girmesi ile birlikte, Türkiye dünyada torpido üretebilen sayılı ülke arasında girecek. ABD, Rusya, Çin, Almanya, İtalya ve Fransa'dan sonra Türkiye'de artık bu kabiliyete sahip. 2024 yılı içerisinde seri üretime girmesi beklenen AKYA, U-214 “Reis” sınıfı başta olmak üzere tüm denizaltılarımızda kullanılacak. Bununla beraber bu alandaki ABD üretimi Mk-48 ve Alman üretimi DM2A4 torpidolarına olan bağımlılığımız da sona ermiş olacak. Torpidolar oldukça stratejik silahlar olduğundan, teknik özellikleri tam olarak açıklanmasa da menzilinin 50 kilometreden fazla, süratinin ise 45 Knottan yüksek olduğu düşünülüyor.

Denizin sessiz avcıları

Torpidolar, ordular için en stratejik silahlardan biri. Denizaltı ve su üstü gemilerden atılan torpidolar, çeşitli harp başlıkları ile düşman gemilerini batırmak veya savaş dışı bırakmak için kullanılıyor. Dünyada üretilen torpidoların neredeyse hiçbirinin teknik özellikleri tam olarak açıklanmıyor, böylece düşman ülkeler için tam bir bilinmezlik haline geliyorlar. Dünyada çok az ülkenin böyle komplike bir silahı üretme kabiliyeti olması, bu silahların ne kadar önemli olduğunun da bir işareti. Üstelik savaş zamanı torpidolarda dışarıya bağımlı olmak, denizaltı gibi çok önemli savaş araçlarının torpido yetersizliğinden savaş dışı kalmasına yol açabiliyor.

Bunun en son örneği ise Falkland savaşında Arjantin'in başına geldi. Arjantin donanmasına ait Santa Fe denizaltısı torpidolarının tükenmesi neticesinde işlevsiz hale geldi ve bu yüzden İngiliz donanması rahatça Arjantin donanmasını avlayabildi.

Torpidolar, ülkelerin kaderlerini değiştirebilecek ölçüde kıymetli silahlar. Bu kadar önemli bir silah sisteminin yerli olarak ülkemizce üretiliyor olması çok önemli bir olay. Bu durum dostumuza güve, düşmanımıza ise korku saçıyor.

Su-57 Savaş uçağı

Su-57 savaş uçağı, Rus Hava Kuvvetleri için Sukhoi firması tarafından geliştirilen 5. Nesil bir multirole-avcı uçağıdır. 2000'lerin başında Hindistan ile ortak olarak başlayan proje, daha sonrasında Hindistan'ın ayrılması ile birlikte Rusya'nın tek başına yürüttüğü bir proje olarak devam etmiştir. İlk uçuşunu 2010 yılında yapan uçaktan ilk etapta 78 adet üretilip Rus Hava Kuvvetlerine teslim edilecektir.

Su 27'lerin yerine geçmesi planlanan uçak, doğrudan F-22 ve F-35'in rakibidir. Şu zamana kadar 22 uçağın teslim edildiği düşünülmektedir. Uçakların Ukrayna sahasında kullanıldığı da iddia edilse de resmi olarak herhangi bir doğrulama olmamıştır.

Savaş alanlarında insanlar, birbirlerini daha hızlı ve kesin bir şekilde öldürebilmek adına birçok yeni araç icat etti. İlk ucu sivri kayalardan yapılan mızrak ve oklardı. Bunların ardından gelen bronz kılıçlar, savaş alanlarında uzun yıllar sürecek bir devrimin kapılarını araladı. Atlarla çekilen savaş arabaları, filler, atlar derken barutun icadı ile ortaya çıkan 2. büyük devrim savaş alanlarını daha kanlı hale getirdi. Barut top ve tüfeklerin icadını mümkün kıldı. Savaşlar artık uzak mesafelerden gerçekleşiyor, ölen kendini kimin öldürdüğünü bile göremiyordu.

Daha sonrasında, 1. Dünya Savaşı döneminde 4 devrim birden gerçekleşti, tank, denizaltı, makineli tüfek ve uçağın ortaya çıkışı. Uçakların ortaya çıkması ile beraber gökyüzü de savaş alanına dahil oldu. Tank ile birlikte ise yüzyılların süvari konsepti yeni bir şekle bürünerek ruhani olarak devam edebilecekti. Bu iki silah sisteminin yanında makineli tüfeklerin icadı da savaş alanlarını tamamıyla değiştirmişti. Denizaltılar ise denizlerin sadece üstünü değil, derinliklerini de savaş alanına dahil etmişti.

Daha sonrasında 2. Dünya Savaşı ve soğuk savaş ile beraber dünya nükleer silahlar ve balistik füzeler ile tanıştı. Yüz binlerce yıllık savaş tarihinin en yıkıcı silahları olan bu ikili, savaş alanlarını sonsuza kadar değiştirdi. Bunların yanında teknolojinin baş döndürücü gelişiminin lokomotiflerinden savaş sanayinin daha birçok yeni ürünü ortaya çıktı, ancak bunlar devrim sayılacak bir değişimi ortaya çıkaramadılar. Ta ki insansız sistemlere kadar.

İnsansız silah sistemleri nedir?

İnsansız silah sistemleri; kara, hava, deniz ve uzayda kullanılan, tamamen veya kısmen insan kontrolüne gerek duymayan silah sistemleridir. Çoğunlukla uzaktan bir operatörün yönlendirdiği sistemler, gerektiğinde ise tamamen kendi kendilerine çalışabilmekte. Bu sistemler gerektiğinde ise tamamen kendi inisiyatifleri ile karar alabiliyor.

BM'nin yayınladığı rapora göre 2021 yılında ilk defa Türk ordusuna ait bir kamikaze drone, Libya'da Hafter güçlerine karşı tamamen kendi kararı ile saldırı düzenleyerek insan öldürdü. Ölü sayısı hakkında net bir bilgi olmasa da bu dünya tarihinde bir robotun bir insanı kendi inisiyatifiyle öldürdüğü ilk vaka olma özelliğini taşıyor.

İnsansız sitemler sırasıyla; hava, kara, deniz olarak 3 sınıfa ayrılıyor. Şu anda en fazla kullanılan insansız sistemler ise insansız hava araçları.

İnsansız hava araçları

Kökenleri 1. Dünya Savaşına kadar uzanan insansız hava araçları, 1. Körfez savaşı ile birlikte ilk kez çok sayıda ve geniş anlamda kullanılarak savaş alanına dahi oldu. Daha sonrasında gelen neredeyse bütün savaş ve çatışmalarda kullanılan bu sistemler, Ukrayna savaşı ile savaş alanının vazgeçilmez birer parçası haline geldi. Esasen keşif, gözetleme, silahlı saldırı, deniz kontrol ve daha birçok görevi yapabilen insansız hava araçları, bu görevler boyunca uzun saatler havada kalabilen araçlar, bu açıdan görevlerini maliyet etkin bir şekilde de gerçekleştiriyor. Özellikle son dönemde sivil kullanıma sunulan küçük drone'lara el bombası veya türevi patlayıcılar bağlayarak gerçekleştirilen saldırılar, savaş alanında görülmemiş bir tedirginliğe yol açmakta. Yine kamikaze drone olarak adlandırılan araçlarla, çok az bir maliyetler pahalı sistemleri devre dışı bırakmak oldukça mümkün.

Dünyada çoğu ülke bu sistemleri kullansa da çok az ülke bu silahları ve onlara ait alt sistemleri üretebilme yeteneğine sahip. Bu ülkelerden birisi olan Türkiye, tüm insansız silah sistemlerinde olduğu gibi insansız hava araçlarında da dünyada sayılı ülkelerin içerisinde bulunuyor. Türkiye'nin dışında ABD, Rusya, Çin, İsrail ve İran insansız hava araçlarının üretiminde dünyada öncü devletler.

Türkiye bu alanda ilk ürünü olan Anka ihadan sonra tb-2, tb-3, aksungur, Anka 3 ve akıncı gibi ileri seviye birçok iha sistemi geliştirdi. Yine kamikaze dron sahasında kargu, yukarda da bahsettiğimiz gibi dünya literatürüne girerek ilk defa kendi kararıyla bir insanı öldürdü. Dünya çapında ise İran'ın Shahed 136 kamikaze drone'u Özellikle Ukrayna savaşında kendinden oldukça söz ettirdi. Yine Rusya aynı savaşta kendi kamikaze drone'u Lancet ile Ukrayna tarafına oldukça fazla zaiyat verdirdi ve savaştaki en başarılı iha sistemi oldu. ABD ise MQ serisi insansız hava araçları ile bu alanda geniş bir yetkinliğe sahip.

İnsansız kara araçları

İnsansız kara araçları, ilk olarak 20. Yüzyılın başlarında prototipler olarak ortaya çıktı. Aktif kullanımları ise ilk olarak 2. Dünya Savaşı döneminde alman ordusu ile birlikte oldu. Alman ordusu o dönem Goliath adında uzaktan kumanda edilen mayın tarama araçlarını kullanmaya başladı. Savaş boyunca 3.000 civarı üretilerek kullanılan araç, insan hayatını riske atmadan mayın temizleme faaliyeti yürütebiliyordu. Savaş sonrasında geliştirmelerine devam edilen insansız kara sistemleri, 2000'li yıllar ile birlikte daha hızlı bir şekilde gelişmeye ve kullanılmaya başladı.

Bugün Türkiye, Rusya, ABD, Çin ve Avrupa'nın ürettiği sistemler; silahlı saldırı, keşif, mayın tarama ve en çok da lojistik operasyonlar için kullanılıyor. Bu alanda orduların ilerleyen dönemde daha ciddi adımlar atması bekleniyor. Ukrayna savaşı boyunca her iki ülkenin de özellikle lojistik ve mayın temizleme operasyonlarında insansız kara araçlarını aktif olarak kullandıkları biliniyor.

İnsansız deniz araçları

İnsansız deniz araçlarının tarihi, aslında oldukça geriye doğru uzanıyor. İlk insansız deniz araçları torpidolar olarak sayılabilir. Torpidoların savaş sahnesinde ortaya çıkışı ile birlikte denizlerde kaos da hiç görülmedik boyutlara ulaştı. İlk geniş çaplı torpido kullanımı 1. Dünya Savaşı döneminde gerçekleşmiş, bundan sonra gelen 2. Dünya Savaşı ile birlikte en üst seviyeye ulaşmıştır. Soğuk savaş yılları boyunca çeşitli insansız gemi ve denizaltı geliştirme programları yürütülmüş, ancak çok boyutlu kullanım gerçekleşmemiştir. 2000'li yıllar ile birlikte, insansız devriye ve keşif botları, daha gelişmiş torpidolar ve kamikaze İda'ların gelişimi hız kazandı.

Ukrayna savaşı ile birlikte insansız deniz araçlarının önemi de ciddi biçimde arttı. Ukrayna'nın Rus Karadeniz donanmasına yaptığı İda saldırıları ile birlikte, dünya ordularının gündeminde de gittikçe daha fazla yer bulmaya başlayan araçlar, Türk ordusunun bu alanda yaptığı çalışmalar ile de potansiyelinin ne kadar yüksek olduğunu bir kez daha gösterdi.

Bu alanda öncü ülkelerden olan Türkiye, kamikaze deniz araçlarının yanında özellikle ulaq gibi insansız deniz devriye botları ve STM 500 insansız denizaltı aracı ile dikkatleri üzerine çekmeyi başarıyor. Türkiye'nin nihai hedefi ise insansız hava ve deniz araçlarını koordineli bir şekilde kullanarak deniz sınırlarını korumak.

İnsansız araçlar günümüzde ve ilerleyen yıllarda savaş alanlarında kendilerinde daha fazla söz ettirecek. Tüm bu geliştirilen sistemlerin üzerine insansı askeri robotların da dahil olması ile savaş alanları her zamankinden daha otonom hale gelecek. Geleceğin savaşları bolca kan, ter ve gözyaşının yanında çelik ve yağ da içerecek gibi gözüküyor.

Nükleer silahları anlamak istiyorsak önce nasıl ve ne zaman ortaya çıktıklarına bakmalıyız. İkinci Dünya Savaşı'nın doruk noktasına ulaştığı 1942 yılında ABD tarafından başlatılan Manhattan projesi ile birlikte atomun gücünden yararlanan bir bombanın yapımına başlandı. Binlerce bilim adamı ve teknisyenin çalıştığı proje, nükleer fiziğin fisyon ilkesi çerçevesinde bir atom bombası yapımını amaçlıyordu. Nitekim 1945 yılının temmuz ayında yapılan ilk bombanın ABD'nin New Mexico çölünde patlatıldığı andan sonra dünya artık eski dünya değildi.

İlk kez 6 Ağustos 1945 sabahı Japonya'nın Hiroşima kentine kullanılan nükleer silahlar, ardından 9 Ağustos sabahı da Nagazaki'ye atıldı. Bu iki olay dışında şu güne kadar Nükleer silahlar doğrudan bir savaşta kullanılmamış, test ve deneme amacıyla patlatılmıştır.

Bir süre sonra, 1952 yılında fisyon temelli nükleer silahlardan on binlerce kat daha yıkıcı olan ve füzyon ilkesine dayanan bir bombanın üretimine başlandı. Termonükleer olarak da adlandırılan bu bombalar esasen güneşte yaşanan reaksiyonların aynısını küçük ölçekte yeryüzünde gerçekleştirerek atıldığı alanı tamamen yok ediyordu.

Tabi ki nükleer silahlara sahip olma unvanı sadece ABD tekelinde kalmadı. 1949 yılında Sovyetler birliğinin de ilk atom bombasını yaparak patlatması neticesinde, Nükleer silahlanma yarışı kızışmaya başladı. Bir yandan daha fazla ülke nükleer silah teknolojisine kavuşurken, bir yandan da eldeki nükleer silahları attırmaya ve onları düşman üzerine nasıl daha efektif atabileceklerini bulmaya odaklanmışlardı.

Dünyada şu anda ne kadar nükleer başlık var?

Bugün dünya üzerinde ABD ve Rusya haricinde İngiltere, Fransa, Çin, Hindistan, Pakistan, Kuzey Kore ve İsrail'in ellerinde nükleer silahlar bulunuyor. Bunun yanında aralarında Türkiye'nin de olduğu bazı NATO üyesi ülkeler ittifakın bazı üyelerinin nükleer silahlarına ev sahipliği yapıyor.

Dünyada toplamda 12,512 nükleer başlık olduğu düşünülüyor. Ülkeler ellerindeki nükleer silahlarla ilgili kamuoyuna kesin bilgiler paylaşmadığından dolayı tam sayı net olarak bilinemiyor. Üstelik soğuk savaşın sonlarına doğru imzalanan nükleer silahların kısıtlanması anlaşmalarından ülkelerin artık çekilmiş olmaları, yeni nükleer silahlar da geliştirdiklerini veya geliştirebileceklerini gösteriyor.

Bugün 5,889 başlık ile Rusya en fazla nükleer silaha sahip olan ülke. Bu başlıklardan 1500'den fazlası hali hazırda balistik füzeler, bombardıman uçakları ve diğer araçlar ile her an fırlatılabilecek şekilde hazırda beklemektedir. Aynı şekilde 5,244 nükleer başlığa sahip Amerika'nın da her an kullanılmaya hazır 1600'den fazla başlık vardır. Nükleer silah stoklarında bu iki ülke kalan ülkelere ciddi anlamda fark atmıştır. Öyle ki bu ikiliye en yakın sayıda başlığa sahip Çin'in sadece 410 başlığı bulunmakta.

Peki nükleer silahlar ne şekillerde kullanılabilir?

Nükleer silahların ilk kullanımı bombardıman uçaklarından atılma şeklinde yapılıyordu. Nitekim Japonya'ya atılan bombalar da B-29 Bombardıman uçakları ile atılmıştı. Daha sonrasında gelişen balistik füze teknolojisi ile beraber bombalar artık çok daha uzaklara ve çok daha fazla sayıda atılabilir hale geldi.

Bugün esasen Nükleer silahlar balistik füzeler yoluyla kullanılmakta. Örneğin Rusya'nın yeni hizmete aldığı SR-28 Sarmat füzeleri 10 adet nükleer başlığı yaklaşık 18,000 Km uzaklığa götürebiliyor. Yine ABD'nin balistik füzelerinin çoğunluğunu oluşturan LGM-30 Minuteman III füzesinin menzili de 14,000 kilometre dolaylarında. ABD eskiyen bu füzenin yerine geçecek yeni bir balistik füze içinse çalışmalarını sürdürüyor.

Balistik füzeler dışında seyir füzeleri ve torpidolar aracılığı ile de nükleer silahlar kullanılıyor. Bu tür kullanımlar daha çok taktiksel kullanım olarak geçiyor, silahlar genelde bir nükleer başlık taşıyabiliyor. Bu tür kullanım daha çok askeri ve sanayi tesisler ve hedeflere yönelik planlanıyor.

Nükleer savaş ihtimali

Günümüzde nükleer savaş ihtimali soğuk savaş dönemindeki gibi her geçen gün daha çok yükseliyor. Devletler arası artan gerginlik ve savaş ihtimali, nükleer bir kıyamet yaşanması korkusunu da beraberinde getiriyor. Günümüzde artık nükleer silahların ana fırlatma aracı olan balistik füzeleri engellemeye yönelik hava savunma sistemleri hızla daha keskin hale getiriliyor.

Ancak şu unutulmamalıdır ki, tek seferde binlercesi fırlatılacak başlıklardan yüzde 99'u engellense bile, kalan yüzde 1'lik kısım yine de birçok şehri haritadan silmeye yeter de artar. Bu yüzden nükleer savaşı hiç başlamadan bitirmek, başlayıp durdurmaya çalışmaktan daha iyi bir senaryo olacaktır. Bu ihtimalin varlığı her ne kadar hava savunma sistemleri gelişse de devletlerin böyle bir savaştan uzak durmasının da en temel sebebi.

Geleceğin nükleer silahları

Geleceğin nükleer silahları tek seferde bir ülkeyi haritadan silebilme üzerine geliştirilmektedir. Üstelik bunu ülkelerin radar ağlarına bile görünmeden yapabilmeleri amaçlanmaktadır. HGV araçları balistik füzelerden ayrılarak çok keskin manevralar yaparak 20 Mach'dan daha hızlı bir şekilde hedeflerine dalabilmektedir. Bu denli hızlı hareket eden ve manevra kabiliyeti de bu denli yüksek bir silahı durdurabilmek çok ciddi bir teknolojik yatırım ve tecrübe gerektiriyor. ABD, Rusya ve Çin başta olmak üzere çoğu devlet bu kabiliyeti kazanabilmek için milyarlarca dolar harcıyor.

Tüm bunlara rağmen günümüzde hala yeni nükleer başlıklar ve fırlatma araçları üretilmeye devam ediyor. Bunun yanında dünya genelinde artan gerginlikler ve savaş ihtimalleri de insanları nükleer silahların kullanılması ihtimali ile baş başa bırakıyor.

SSB tarafından Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ihtiyaçları kapsamında başlatılan "SİPER Ürün-1 ve HİSAR Projelerinin Seri Üretim Sözleşmeleri İmza Töreni" SSB'de gerçekleştirildi.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün, törende yaptığı konuşmada, son zamanlarda kara, hava ve deniz için geliştirilen platformların dünyanın dikkatini çektiğine işaret ederek, bu süreçte güncel teknolojiyi sonuna kadar kullandıklarını anlattı.

Hava savunma sistemlerinde 8-10 yıl önce yerli ve milli ürünlerin çok fazla olmadığına dikkati çeken Görgün, "Katmanlı hava sistemi göz önünde bulundurulduğunda artık her katmanda envantere giren, sahada kullanılan, yakın zamanda envantere girecek olan ürünlerimiz var. Özellikle çok alçak katmanda Kangal, Sapan, İhtar ve Gergedan gibi ürünlerimiz elektronik harp düşük irtifa ve dronlara karşı hizmet verirken yine aynı şekilde lazer entegre edilmiş ALKA sistemimiz de başarıyla hedefleri etkisiz hale getirebilecek şekilde geliştirildi. Bir üst katmana geçtiğimizde Korkut, Sungur ve HİSAR-A sistemleri hizmete sunuldu. HİSAR-O sistemlerimiz görev yapıyor. En üst katmanda gök vatanımızın savunmasında görev alacak SİPER sistemimizin testleri yapılıyor. 2024'e hemen başlar başlamaz bu alanda faaliyet gösteren herkesin koordineli bir şekilde çalışmasıyla inşallah envantere kazandırılacak." ifadelerini kullandı.

Görgün, deniz kuvvetleri için de hava savunma sistemleri üzerine faaliyetler gösterdiklerine işaret ederek, Korkut sisteminin gemilere entegre edilmeye başlandığını söyledi. Görgün bu alanda da bağımlılığın ortadan kaldırıldığını kaydetti.

Hava savunma sistemlerinin koordineli bir şekilde çalışmasını sağlamanın bir mühendislik başarısı olduğunun altını çizen Görgün, hava savunma sistemiyle radarların entegre hareket etmesinin de ayrı bir çalışma gerektiğini anlattı.

"KARARLI BİR ŞEKİLDE İLERLEYEREK DEVAM EDİYORUZ"

Görgün, Çakır füzesinin kendi alanında bir konsept olduğunu belirterek, füzenin SİHA'lardan ateşlenerek hedefi başarıyla vurduğunu anımsattı.

Hava savunma sistemlerini yerli ve milli üreten 8-9 ülke olduğuna işaret eden Görgün, "Katmanlı hava savunma sistemini yönetebilen, yani her bir katmanda ürünü yerli milli olan ülke sayısı da 5'i geçmiyor. Dolayısıyla biz emin adımlarla, doğru adımlarla ve kararlı bir şekilde ilerleyerek devam ediyoruz. Buradaki en büyük destekçimiz Sayın Cumhurbaşkanımız. Bizim tüm projelerimizde ortaya koyduğu irade, bizlere verdiği motivasyonla böyle başarılı sonuçlar ortaya çıkıyor." dedi.

Görgün, üretilen ürünlerin sürdürülebilirliği için ihracatın önemli olduğuna dikkati çekerek, "Yaptığımız görüşmelerde şunu görüyoruz, ilgilenen, yakından takip eden dost ve müttefik ülkeler var. Şirketlerimizin buna çalışmalarını yapması beklentilerimiz arasında." değerlendirmesinde bulundu.

Açılış konuşmalarının ardından, Haluk Görgün, Aselsan Genel Müdürü Ahmet Akyol, Roketsan Genel Müdürü Murat İkinci,
Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Hüseyin Avşar ile Stratejik Sistemler ve Uzay Daire Başkanı Hacı Ömer Karakuzu sözleşmeye imza attı.

"HEDEF 2028'DE 20 KAAN ÜRETMEK"
Kacır, 2028'de kaç adet milli muharip savaş uçağı KAAN üretileceğine ilişkin soruya, "TUSAŞ bununla ilgili bir açıklama yaptı; hedef 2028'de inşallah 20 KAAN'ı üretebiliyor hale gelmek. KAAN, beşinci nesil bir savaş uçağı olarak Türkiye'ye gerçekten stratejik bir kabiliyet kazandıracak. Milletimizin, devletimizin stratejik anlamda kuvvetli olmasını çok anlamlı görüyoruz." karşılığını verdi.

Türkiye'nin ilk uzay yolcusunun, 9 Ocak 2024'te uzaya gönderilmesinin planlandığını anlatan Kacır, "Bu konuda etkinliklerimiz elbette olacak. Belki Meclis'imizin saygıdeğer milletvekillerinden, 80'li yıllarda Muhammed Ali'nin boks maçlarını izlemek için gece yarısı kalkıp televizyon başına geçmiş olanlar vardır. Şimdi muhtemelen benzer bir tecrübeyi de Türkiye'nin ilk astronotunun yolculuğunu, ay-yıldızlı bayrağımızın uzaya yükselişini izlemek için yaşayacağız." ifadelerini kullandı.

Bu bağlamda Kotil'in programa uyulacağı konusunda iyimser olduğu belirtilmekte. Tüm statik testlerden geçen KAAN'ın Mayıs ayının başındaki resmi sunumunda hâlâ eksik olan ekipmanlarının ise (uçuş bilgisayarı ve işlevsel bir iniş takımı) entegrasyonunun tamamlandığı aktarılıyor. Habere göre iki test uçağının daha üretimine başlandı ve bunlardan birinin 2024 ortalarında hazır olması planlanıyor. Türk Hava Kuvvetleri'ne ilk teslimat ise 2028 yılında.

KAAN'ın hayalet bir savaş uçağı olacağını belirten Kotil, radar dalgalarını absorbe etmesi için TUSAŞ tarafından özel bir kaplamanın geliştirildiğini aktarmakta. Test aşamasında olduğu belirtilen bu kaplama ise ilk uçuşta yer almayacak.

IDEF'23 16. Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı'nın 3. gününde Azerbaycan Savunma Sanayii Bakanlığı ve TUSAŞ arasında Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün'ün katılımıyla Milli Muharip Uçak Geliştirme İş Birliği İmza Töreni gerçekleştirilmişti. Törene Azerbaycan'dan Azerbaycan Savunma Sanayii Bakan Yardımcısı Vugar Mustafayev ve Bakan Danışmanı Beyali Aliyev; TUSAŞ'tan ise Genel Müdür Prof. Dr. Temel Kotil ve Dr. Uğur Zengin katılmıştı.

Modern ama Pahalı

Ukrayna savaşında da görülen en temel sıkıntılardan biri, silah sistemlerinin gittikçe kompleks ve pahalı hale gelmesi. Bu durum sistemlerin seri üretimini zorlu bir süreç hale getirdiği gibi olası kayıplarda yerlerinin doldurulmasını da geciktiriyor. Üstelik sahada bu sistemlerin arıza verme oranını da arttırıyor.

Örneğin bir Leopard 2 A6 tankının birim maliyeti yaklaşık 8 milyon Doları geçiyor. Rakibi T90S ise 4 milyon dolar civarında. Bu fark sahada T90S lehine ciddi bir sayı avantajı ortaya çıkmasına neden oluyor. Üstelik yeni Leopard modellerinde bu sayı 11 milyon dolara kadar çıkıyor. Hal böyle olunca bir tankın kaybı bile ciddi bir sorun haline geliyor. Karşı tarafın hem ucuza hem de hızla ürettiği sistemler sahada ciddi bir sıkıntı halini alıyor.

AH-64 Apache helikopterlinin birim fiyatı ise yeni modellerinde 52 milyon doları bulmuş durumda. Rakibi sayılan Mi-28 ise 20 milyon dolar fiyat etiketine sahip. Özellikle batı menşeili araçların gün geçtikçe pahalı ve kompleks hale gelmesinin savaş alanına etkisi ise yıkıcı olabilir. Özellikle batı ülkelerinin azalan sanayi üretim kapasiteleri ile birlikte, gideni yerine geri koymaları bir hayli zor. Bugün Ukrayna savaşı ile birlikte azalan ekipmanların yerine konması özellikle Avrupa ülkeleri için ayları hatta yılları bulacak.

Ucuz ve Etkili Sistemler

Pahalı sistemleri bekleyen en büyük sorun ise ucuz karşı tedbirler. İnsansız araçlar ve çeşitli füzeler sadece bu sistemler için değil yalın piyade için de ciddi bir tehdit. Basit, ucuz bir drone ile tankın taret kapağından atılacak düz bir havan mermisi belki 10 bin dolar bile etmezken imha ettikleri tank milyonlarca dolar değerinde. Bu orantısızlık savaş alanlarını çok daha tehlikeli hale getiriyor. Sadece birkaç yüz bin dolar değerindeki füzelerin yine bu tür sistemlere karşı etkinliği de bir hayli yüksek. Ukrayna savaşının başlarında birkaç milyon dolarlık Neptune gemi savar füzeleri ile 1,3 milyar dolarlık Moskova kruvazörünün batırılması buna en iyi örnek.

Yine piyadeye karşı özellikle kamikaze ihaların etkinliği ordular ve askerler için göz korkutucu. Bir grup askerin ortasına dalan kamikaze ihalar, askerlerin yaralanmasına hatta ölmesine yol açabiliyor. Yine uyuyan, dinlenen, yemek yiyen askerleri hedef alan bu ihalar, askerlerin psikolojisi üzerinde de olumsuz etkiler bırakarak verimliliklerini ciddi anlamda düşürüyor.

Elektronik Harp

Savaş araçlarının gittikçe dijital bir altyapı kazanması ile elektronik harbin önemi operasyon sahalarında artmaktadır. Elektronik harp unsurları da değerli birer hedef haline dönüşmüş durumda. Bu sistemler günümüz orduları için gittikçe büyük bir önem arz etmeye başlayan ağ merkezli harp sistemlerini tehdit etmektedir. Yine seyir füzeleri ve ihaların yer kontrol ile bağlantısını kesebilen sistemler dost unsurların birbirini düşman algılamasına bile yol açabilmektedir. Kamikaze ihalar ve Anti-Radyasyon füzeleri ile hedef alınan bu sistemler de yine pahalı ve önemli savaş varlıklarındandır.

Artan Piyade Ağırlığı

Piyadeler bundan 100 yıl önce bir tüfek, biraz mermi ve matara dışında çok da bir şey taşımazlardı. Gelişen teknoloji ile birlikte piyadelerin taşıdığı ağırlık ciddi oranda arttı. Balistik kask, yelek, yedek şarjörler, bombalar, tüfek, tabanca, ilk yardım kiti, radyo derken standart bir piyade için uzun intikaller yorucu ve ızdıraplı hale geldi. Artan bu ağırlık sorunun nasıl çözüleceği şimdilik bilinmese de savaş alanının büyük sorunlarından birisi.

İnsansız Sistemlerin Gelişimi

İnsansız hava, kara ve deniz araçlarının savaş alanında artan aktiviteleri ve kabiliyetleri savaşı daha da ölümcül hale getirmektedir. Özellikle silahlı insansız hava araçları potansiyellerinin ne kadar yüksek olduğunu Ukrayna savaşında kanıtlamışlardır. Keşif, gözetleme, silahlı saldırı, nakliye gibi alanlarda kullanılabilen sistemlerin ordular için çok kıymetli oyuncaklar olduğu bir gerçek. Bu sistemlerin ileriye dönük potansiyeli de bir hayli yüksek olan sistemler, 21. Yüzyıl itibariyle savaş alanlarının vazgeçilmezlerinden olmuş durumda.

Personel Kayıplarının Yerine Koyulması

Devletler yavaş yavaş profesyonel orduya geçiş yapmakta, profesyonel ordularda askerler daha eğitimli ve donanımlı olsa da bu sistem çok temel bir sıkıntıyı da doğuruyor; kayıpların yerine yenilerinin konması. Savaşlarda asker kayıpları kaçınılmazdır ve bu askerlerin eğitimine/donatımına yüzbinlerce dolar harcandığı düşünülürse her bir kayıp çok değerlidir. Üstelik gittikçe kompleksleşen savaş araçlarını, örneğin tankları veya savaş uçaklarını kullanan personelin yerine konması çok daha zordur. Savaş zamanında seferberlik kaçınılmazdır, ancak bu da barış zamanı için sağlam bir zorunlu askerlik sistemi gerektirir. Bunun da getireceği maliyetler olsa da savaş zamanı gerekli personel gücünün temini açısından kritik bir önemdedir. Yine de günümüz savaşlarında ölen her bir asker, ordular için ciddi bir kayıptır.

Tüm bu koşullar ve daha niceleri ışığında şunu söylemek mümkündür; savaşlar gittikçe daha vahşi, acımasız ve kanlı olmakta. Üstelik yeni bir dünya savaşına doğru topyekûn sürüklenirken.

7 ülkede yardım kampanyası düzenledi
Bayraktar TB2 SİHA'lar, Rusya ile Ukrayna arasında süren savaşta Ukrayna Ordusu tarafından savunma amacıyla aktif olarak kullanılıyor. Bayraktar TB2'leri satın alarak Ukrayna Ordusu'na bağışlamak için Litvanya, Ukrayna, Polonya, Letonya, Norveç, İspanya ve Kanada'da halk tarafından yardım kampanyaları düzenlendi. Baykar, Litvanya, Ukrayna ve Polonya'da düzenlenen kampanyalardan toplanan bağışı kabul etmeyerek Bayraktar TB2 SİHA satın almak amacıyla toplanan yardımı Ukrayna halkının insani ihtiyaçlarının karşılanması için bağışladı.

Yerlilik oranı rekor düzeyde
2000'li yılların başından itibaren insansız hava araçları alanında en büyük katma değer olan yazılım ve donanım sistemlerini Türk mühendislerinden oluşan ekibiyle milli ve özgün olarak geliştiren Baykar, 13 farklı disiplindeki mühendislik gücüyle alanında dünyanın lider teknoloji firmalarından biri olarak gösteriliyor. Tüm kritik aksamı, tasarım ve yazılımları Baykar tarafından milli ve özgün olarak geliştirilen Bayraktar TB2 SİHA'lar, dünyada rekor sayılacak düzeyde yüzde 93'lük bir yerli sanayi katılımıyla İstanbul'da bulunan Özdemir Bayraktar Milli Teknoloji Merkezi'nde üretiliyor.

Rekorların sahibi
Bayraktar TB2 SİHA, 16 Temmuz 2019 tarihinde Kuveyt'te katıldığı demo uçuşunda yüksek sıcaklık ve kum fırtınası gibi zorlu coğrafi ve iklim şartlarında tam 27 saat 3 dakika kesintisiz uçarak rekor kırdı. Milli SİHA'lar Avrupa'dan Afrika'ya kadar dünyanın birçok farklı bölgesinde karşılaştığı çöl sıcağı, dondurucu soğuk, kar ve fırtına gibi tüm olumsuz hava şartlarında görev yapmaya devam ediyor. Türk havacılık tarihinde taktik sınıfta 27 saat 3 dakika havada kalarak en uzun havada kalış süresi ve 27 bin 30 feet yükseklikle Türkiye irtifa rekorunu kıran milli SİHA, 750 bin saatlik uçuşla birlikte Türk havacılık tarihine geçti. Milli SİHA en uzun süre başarıyla Türkiye'ye hizmet eden hava aracı unvanını da elinde bulunduruyor.

Zeytin Dalı Harekatı'na damgasını vurdu
Milli SİHA Bayraktar TB2, TSK tarafından sınır içi ve ötesinde gerçekleştirilen Hendek, Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı harekatlarında aktif olarak rol aldı. Savunma uzmanları harekâtların beklenenden çok daha kısa sürede sona ermesini ve daha az kayıp yaşanmasında en önemli etkenlerden birinin milli SİHA'lar olduğunu belirtti. Bayraktar TB2 SİHA sistemleri özellikle Afrin'de düzenlenen Zeytin Dalı Harekâtı kapsamında gerçekleştirilen tüm uçuşlarının yüzde 90'ından fazlasını yaparak, 5 bin 300 saat uçuşla adeta harekâta damgasını vurdu.

Mavi Vatan'ı gözlüyor
Terör örgütüne yönelik Pençe ve Kıran gibi birçok operasyonda görev yapan Bayraktar TB2 SİHA'lar, bölücü terör örgütünün sözde yöneticilerine yapılan operasyonlarda da önemli bir rol üstlenmeye devam ediyor. Milli SİHA'lar bu görevlerinin yanı sıra Mavi Vatan'ın korunmasında da görev alıyor. Bu kapsamda Doğu Akdeniz'de görev yapan sondaj gemilerimize de güvenlik için havadan refakat etti. Yine aynı kapsamdaki görevler için KKTC'de konuşlandırılmak üzere 16 Aralık 2019'da Dalaman Deniz Hava Üs Komutanlığından kalkarak Geçitkale Havaalanına inen Bayraktar TB2 SİHA tarihi bir uçuşa imza atmıştı.
Bayraktar TB2 İHA'lar depremlerde görev alarak büyük katkı sağlıyor. 24 Ocak 2020'de meydana gelen Elazığ Sivrice merkezli 6,8 büyüklüğündeki depremin ardından çok kısa sürede bölgeye intikal ederek 25. dakikadan itibaren Ankara ve deprem olan illerin kriz komuta merkezlerine anlık görüntü ve bilgi aktardı. Asrın Felaketi olarak nitelenen 6 Şubat 2023 depremlerinde 2417 saat 6 dakika uçarak görev icra etti. Bu kapsamda toplamda 8'i Baykar Hızlı Haritalama Podu entegreli 42 Bayraktar TB2 görev aldı. Bayraktar TB2 SİHA'lar arama ve kurtarma çalışmalarına gökyüzünden destek vermenin yanı sıra deprem sonrası oluşan yoğun araç trafiğinin kontrol edilmesi ve gelecek yardımların aksamadan devamı için de görev yaptı.

Göçmenlerin kurtarılmasında rol alıyor
Bayraktar TB2'ler, Ege ve Akdeniz'de devam eden düzensiz göç hareketlerini gökyüzünden takip ederek birçok düzensiz göçmenin hayatının kurtarılması ve dünyanın gündeminden düşmeyen geri itmeler gibi insan hakları ihlallerinin belgelenmesine de önemli katkı sağlıyor.

Uludağ'da kaybolan turisti buldu
Bayraktar TB2 SİHA'lar aynı zamanda doğada gerçekleştirilen arama kurtarma faaliyetlerinde de etkin olarak görev yapıyor. 31 Aralık 2021 günü Bursa Uludağ'da yürüyüşe çıkan ve hava şartlarının kötüleşmesi üzerine kaybolan Danimarka uyruklu Yusuf Sepehizade'nin bulunmasında da rol aldı. Hava şartlarının ağırlaşması nedeniyle bölgedeki ekipler tarafından ulaşılamayan Danimarkalı turistin yeri, Aydın'dan havalanan Jandarma Genel Komutanlığı'na ait Bayraktar TB2 SİHA tarafından tespit edildi. Kayıp turist bulunduğu yerin gökyüzünden tespit edilmesinin ardından bölgedeki ekipler tarafından kurtarıldı.

Orman yangınlarını tespit
Bayraktar TB2 İHA'lar güvenlik ve insani yardım görevlerinin yanı sıra orman yangınlarıyla mücadelede de önemli bir rol üstleniyor. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) ile yapılan işbirliğiyle Bayraktar TB2 İHA'lar, 2020 yılından itibaren orman yangınlarının erken tespiti ve söndürme çalışmalarının verimli yönetilmesinde etkin görev alıyor. 2020 yılından bugüne dek toplam 3.166 orman yangını Bayraktar TB2 tarafından tespit edildi. Bu sayede Avrupa'da ilk kez yüksek teknolojiye sahip İHA'lar orman yangınlarıyla mücadelede kullanılmaya başlandı. Türkiye'nin orman yangınlarıyla mücadelede izlediği öncü ve yenilikçi çözüm 2020'den günümüze büyüyerek devam ediyor. OGM'nin belirlediği merkezlerde konuşlanan Bayraktar TB2 İHA'lar, Baykar'ın uzman ekibinin koordinasyonunda görev yapıyor. Baykar'ın geliştirdiği yazılım ve kurduğu teknolojik altyapı ile görev yapan Bayraktar TB2'ler, tek seferde 400 km'lik alanı termal kamera vasıtasıyla tarayabiliyor ve 185 kilometre kadar uzaklıktaki yangınları başlangıç aşamasında tespit edebiliyor. Bayraktar TB2 İHA'lar, 2020'de 345, 2021'de 267, 2022'de 1.109, 2023'de ise 1.445 yangını ilk anda tespit ederek orman yangınlarının söndürülmesinde etkin rol aldı. Bunun neticesinde ülkemizde orman yangınlarına müdahale süresi 45 dakikadan 11 dakikaya kadar indi.
Barış Pınarı Harekatı'nda Türk Silahlı Kuvvetlerinin keşif gözetleme kabiliyetlerini büyük oranda artırarak başarıya ulaşılmasına katkı sağlayan Bayraktar TB2 SİHA'lar aynı zamanda harekât boyunca birçok hedefi başarıyla imha etti. Bahar Kalkanı Harekâtı'nda ise ilk defa filolar halinde uçarak birçok zırhlı araç, obüs, Çok Namlulu Roketatar (ÇNRA) ve hava savunma sistemini imha etti. Bayraktar TB2 SİHA dünyada ilk defa muharebe sahasında birincil unsur olarak SİHA'ların kullanıldığı Bahar Kalkanı Harekâtı'na katılan hava araçlarının yaptığı tüm sortilerin yüzde 80'ini gerçekleştirdi. Suriye'nin İdlib bölgesinde düzenlenen harekât kapsamında her türlü elektronik harbe rağmen başarıyla görev yapan Bayraktar TB2 SİHA'lar, 2 bin saatin üzerinde uçtu. Bayraktar TB2 SİHA'ların dünya muharebe tarihinde ilk kez filolar halinde uçarak harekâtta etkin görev yapması dünya basınında büyük yankı uyandırdı.

Karabağ'ın kurtarılmasında önemli rol üstlendi
Bayraktar TB2 SİHA'lar kardeş ülke Azerbaycan'ın yaklaşık 30 yıldır devam eden Karabağ işgalini sonlandırmasında da önemli bir rol üstlendi. Azerbaycan, Ermenistan'ın işgali altındaki Dağlık Karabağ'a yönelik olarak 27 Eylül 2020 tarihinde bir askeri harekât başlattı. Harekâtın başlangıcından 44 gün sonra, 10 Kasım 2020 tarihinde Azerbaycan Ordusu, Ermenistan'ın işgalini sonlandırarak Dağlık Karabağ'ı kontrol altına aldı. Ermenistan'a yönelik harekât esnasında Azerbaycan Ordusu, Baykar tarafından milli ve özgün olarak geliştirilen Bayraktar TB2 SİHA'ları tüm cephe hattında kullandı. Savunma analistleri tarafından teyit edilen çalışmalara göre Bayraktar TB2 SİHA'lar ile Ermenistan Ordusu'na ait birçok hava savunma sistemi, radar sistemi, tank, zırhlı araç, kamyon, cephanelik, mevzi ve birlik imha edildi. Azerbaycan Ordusu'nun dünyayı şaşırtan bu başarısı dünya medyası ve savunma uzmanları tarafından Türk SİHA'larının harp tarihini değiştirerek oyun kurucu bir güce ulaştığı yorumları yapıldı.

Ukrayna'da çocuklara “BAYRAKTAR” adı verildi
2022 Şubat ayında başlayan Ukrayna-Rusya savaşında gösterdiği üstün başarı ile Bayraktar TB2 SİHA, Ukrayna halkı nezdinde bir kahraman haline geldi. Savaşta bir güç çarpanı olarak dengeleri değiştirdi. Adına marşlar bestelenen ve oyuncakları yapılan silahlı insansız hava aracı adına “Bayraktar Radyosu” yayına başladı. Yeni doğan erkek çocuklarına “Bayraktar” adı dahi verildi. Bayraktar TB2 Ukrayna'da muharebedeki etkisinin yanında artık umudun sembolü oldu. Ukrayna'daki bu başarı Bayraktar TB2'nin etkisini ve sınıfında en iyisi olduğunu dünyaya gösterdi.

NATO ve AB ülkelerinin semalarında
Baykar, rekabete dayalı bir süreç sonucunda Amerika, Avrupa ve Çinli rakiplerini geride bırakarak Kuveyt Savunma Bakanlığı ile imzaladığı anlaşmayla birlikte 2023 yılına 370 milyon dolarlık Bayraktar TB2 için yapılan ihracat sözleşmesiyle başladı. Romanya'ya gerçekleştirilen ihracatla birlikte Bayraktar TB2 SİHA'lar, NATO üyesi 4 ülke, AB üyesi 2 ülkenin envanterine girdi.

33 ülkeye ihracat
Başlangıçtan bugüne tüm projelerini öz kaynakları ile yürüten Baykar, 2003 yılında İHA Ar-Ge sürecinin başlangıcından itibaren tüm gelirlerinin yüzde 83'ünü ihracattan elde etti. 2021 ve 2022 yıllarında Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre savunma ve havacılık sektörünün ihracat lideri oldu. 2022'de imzalanan sözleşmelerde ihracat oranı yüzde 99.3 olan Baykar, 1.2 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Bayraktar TB2 SİHA için 32 ülkeyle, Bayraktar AKINCI TİHA için 8, toplamda ise şimdiye kadar 33 ülkeyle ihracat anlaşması imzalandı.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinasyonunda yürütülen Taktik Tekerlekli Zırhlı Araç Motoru projesi kapsamında geliştirilen 400 beygir gücündeki TUNA motorları ilk kez envantere giriyor.

BMC Power tarafından üretilen 97 TUNA motoru, yıl içerisinde zırhlı kara araçları üreticisi BMC Savunma'ya teslim edildi. TUNA motorları burada VURAN 4x4 araçlara yerleştirildi. Kabul faaliyetleri başlayan yerli motorlu VURAN'ların 50'si Kara Kuvvetleri Komutanlığı hizmetine sunulacak. Bu teslimatın ardından Jandarma Genel Komutanlığına 40 araç teslim edilecek. Motorların 7'si de yedek olarak kullanıcılara verilecek.

Teslimat süreci devam ederken BMC Power, KİRPİ araçlarında kullanılacak TUNA motorlarını da göreve hazırlıyor. Yerli motorlu 10 KİRPİ aracının da 2024 yılının ilk çeyreğinde üretilmesi hedefleniyor.

TUNA'nın farklı kara aracı projelerinde kullanılmasına yönelik olarak da SSB ile BMC Power arasında görüşmeler yürütülüyor. BMC Power, TUNA'nın Türk savunma sanayisinin farklı zırhlı kara aracı üreticileri tarafından kullanılmasına yönelik de girişimlerini devam ettiriyor.

BMC Power'ın marinize ettiği ilk motor olan 600 beygir gücündeki LEVEND'de (kara versiyonu AZRA motorundan türetildi) yıl sonunda teslim edilecek. Motor, ASELSAN ve Sefine Tersanesi işbirliğiyle geliştirilen Marlin silahlı insansız deniz aracında kullanılacak.

BMC Power ile İŞBİR Elektrik Sanayii AŞ arasında Yerli Motorlu Askeri Tip Jeneratör Geliştirme Projesi sözleşmesi kapsamında kullanılmak üzere birer AZRA Marine (LEVEND) ve TUNA motorunun teslimatları yakın zamanda yapılacak.

Türkiye'nin ilk yerli askeri kara aracı motoru TUNA'nın geliştirme çalışmaları Kasım 2018'de başladı. Türkiye'nin farklı iklim ve coğrafi şartlarında görev yapacak şekilde hazırlanan TUNA, Erzurum ve Antalya yol testlerine tabi tutuldu.

Türkiye bu açığı giderebilmek adına ABD'den 40 adet sıfır F16 Block 70 ve 79 adet Block 70 modernizasyon kiti talep etmiş, ancak kongre çeşitli bahaneler ile tasarıyı şimdiye kadar sürekli reddetmiştir. Bunun üzerine bu sefer Türk hükümeti İngiltere'nin kapısını çalarak Eurofighter Typhoon uçağının Tranche 4 modelinden 40 adet satın almak istediğini belirtmiştir. Ancak proje ortağı Almanya, satışın önüne taş koyarak süreci tıkamıştır. İngiltere ve diğer proje ortakları “Almanya” sorununu çözeceklerini belirtseler de şu anda Typhoon uçağı alımı Türkiye için çıkmazda gibi gözüküyor.

Peki etrafındaki bütün ülkeler hızla silahlanırken ve dünya git gide bir savaşa doğru sürükleniyorken Türk Ordusu bu ihtiyacını nereden karşılayacak? Bu haberimizde Türkiye'nin bu ihtiyacı karşılayabileceği potansiyel ülke ve uçak modellerine, bunların arı ve eksilerine değineceğiz.

JF-17 Thunder

JF-17 Thunder, Çin-Pakistan ortak üretimi 4. Nesil bir savaş uçağıdır. Pakistan'ın 2000'li yılların başında savaş uçağı ihtiyacını karşılamak için Çin ile ortaklaşa üretim projesine girmesi ile ortaya çıkmıştır. Tasarım felsefesi olarak F-16'yı kendine ilham alan uçak, onun daha basit ve ucuz bir versiyonu olmayı hedeflemiş ve başarmıştır. Yetenekleri F-16 ile denk olmasa da ona yakındır. İlk uçuşunu 2003 yılında gerçekleştiren savaş uçağı, 2007 yılında seri üretime girmiştir. bu tarihe kadar 145 adet üretilen jet, Nijerya ve Myanmar'a ihraç edilmiş, birçok ülkeye de ihraç edilmek üzere görüşmeleri sürmektedir.

Boyutu hemen hemen F-16 ile aynı olan JF-17'nin aviyonikleri Çin, Motoru Rus menşeilidir. Yeni Block 3 modelinde Çin yapımı AESA radara geçiş yapan uçak, Çinlilerin J-10 savaş uçağı ile birçok alt bileşeni ortaklaşa kullanmaktadır. Birçok havadan havaya ve havadan yere mühimmat kullanabilen uçak, bu zamana kadar 2 Hint savaş uçağı düşürmeyi başarmıştır.

Kabiliyet ve kapasite olarak F-16'nın bir altında olan savaş uçağı, maalesef Türk Hava Kuvvetleri için bir alternatif değildir. Türk Hava Kuvvetleri dünyanın en büyük F-16 kullanıcısı ülkelerinden birsidir. Aktif olarak 240'dan fazla F-16'ya sahip bir ülkenin JF-17 alması mantıksız ve gereksizdir. Hali hazırda üretimin sadece Pakistan' ait olmaması, büyük oranda Çin yapımı bir uçak olması da siyasi olarak tehlikeli bir durumdur. Yarın Çin ile yaşanacak bir gerginlikten bu uçakların da etkilenmesi kesindir. Özetler Türk Hava Kuvvetlerine daha kabiliyetli bir uçak lazımdır.

Chengdu J-10

J-10, ilk uçuşunu 1998 yılında yapmış olup 2005 yılında hizmete girmiştir. Çin'in ilk yerli savaş uçağıdır. J-10'dan önce Çin Hava kuvvetleri, Sovyet savaş uçaklarının kötü Çin kopyalarından oluşuyordu. J-10 bu anlamda Çin için bir mihenk taşıdır. F-16 ile benzer özellik ve kabiliyetlere sahip 4. Bir savaş uçağı olan J-10, tek motorludur ve hem hava hava hem de hava yer görevleri icra edebilme yeteneğine sahiptir. Günümüze kadar 600'den fazla üretilen uçağı Çin'den başka Pakistan Hava kuvvetleri de kullanmaktadır.

Son üretilen modeli J-10D, gelişmiş avyonikleri, AESA radarı ve Çin yapımı motoru ile öne çıkmaktadır. Bileşenlerinin büyük bir bölümünü Çin'in kendisi üretmektedir. Çin ve Rus yapımı birçok gelişmiş mühimmatı kullanabilen uçak, adeta Çin'in F-16'sıdır desek yanlış olmaz.

Peki Türkiye'nin bu uçağa ihtiyacı var mı? Türkiye yukarda da bahsettiğimiz gibi hali hazırda büyük bir F-16 filosuna sahip. Türkiye'nin ihtiyacı F-16 veya onun ayarında bir uçaktan çok ondan daha kabiliyetli, daha büyük hatta amiyane tabirle daha “kaslı” bir uçaktır. Bu durumda J-10 savaş uçağı Türk Ordusuna yeni bir kabiliyet kazandırmaktan uzaktır.

J-16 ve Su-35

Ortak ele alacağımız iki uçaktan ilki olan J-16, ilk uçuşunu 2015 yılında yapmıştır. Günümüze kadar 250'den fazla üretildiği tahmin edilen uçak, aslında özünde SU-30MK savaş uçağının Çin Motor ve aviyonikleri ile donatılmış versiyonudur. İki motorlu olan uçak, oldukça heybetlidir ve hareket kabiliyeti de oldukça yüksektir. Kabiliyet olarak Rus Su-30Mk savaş uçaklarından ileride olduğu iddia edilse de savaş tecrübesi olmadığından dolayı sadece bir iddia olarak kalmaktadır. Ancak aviyonik ve elektronik anlamda Çin'in Rusya'dan ileride olduğu da bir gerçektir. Rusya-Ukrayna savaşı ile adeta küllerinden doğan Rus savunma sanayinin ileride bu farkı kapatıp kapatamayacağı ise merak konusudur.

İkinci uçağımız ise Rus yapımı Su-35 savaş uçağıdır. Su-27 savaş uçağı üzerinden geliştirilen, iki motorlu bu uçak kuzeni J-16 gibi oldukça heybetli bir duruşa ve yüksek bir manevra kabiliyetine sahiptir. Kobra manevrası ile ünlenen uçak, motorunun çıkışında bulunan yönlendirilebilir itki sitemi ile manevra kabiliyetini katlamaktadır. Hava hava ve hava yer görevlerine uygun olan uçak, bütün Rus yapımı Modern mühimmatları kullanabilmektedir. Son varyantı olan Su-35S, birçok gelişmiş alt sisteme sahip olsa da hala bir AESA radara sahi olmaması ciddi bir eleştiri kaynağıdır. Günümüze kadar 150'den fazla üretilen uçak, Rusya hava Kuvvetlerinin yanı sıra Çin ve İran tarafından da kullanılmaktadır.

Bu iki uçağın da artıları ver eksileri bulunsa da en büyük artıları F16'dan daha güçlü uçaklar olmalarıdır. Bu iki uçak da Amerikan F-15'ine denk uçaklardır. Teoride Türkiye'nin isterlerini yüksek oranda karşılayacak uçakların maalesef pratikte birçok sorun da çıkaracağı bilinmektedir. Bunlardan en temel olanı bunların NATO dışı uçaklar olmasıdır. Bir NATO ülkesi olarak Türkiye, NATO'nun getirdiği eğitim, bakım, iletişim ve daha birçok standarda uymakla yükümlüdür. Ancak yukardaki bütün savaş uçakları farklı standartlara sahiptir, bu da yeni eğitim standartları, yeni bakım protokoller ve daha birçok yenilik anlamına gelmektedir. Üstelik Türkiye bu uçakları NATO ağına da entegre etmek durumunda kalacaktır. Tüm bunların yanında ilgili ülkelerle siyasi olarak yaşanabilecek bir gerilimde bu uçakların da etkileneceği oldukça barizdir.