İki Sanatçı Hamisi ve İnce Memed’in Apti Ağa’sı

Yakup Karahan

28-05-2020 16:15

Dünyada sanata mesafe kazandıran motivasyonu çoğunlukla sanatçı hamileri sağlamıştır. Batıda kentsoyluların ve kilise adamlarının ressam ve heykeltıraşlara verdikleri sipariş eserler – her ne kadar bir nevi kara para aklama hadisesi olsa da- Rönesans olarak kaydedilen süreci oluşturan eserler olmuştu. Bugüne kadar artan bir ilgiyle incelene gelen bu müktesebatın oluşmasında söz konusu kişilerin finansörlüğü azımsanabilecek bir şey değildi. Doğuda da durum bundan farklı değildi. Şairler[1], başta sultan olmak üzere idareciler tarafından bahşiş, harçlık gibi taltiflerle himaye ediliyordu.

Burada bilim, sanat ve kültür adamlarına yatırım yapan kişilerden iki örnek vermek istiyorum. Birisi Osmanlı’nın son devrinde önemli bir devlet adamı ve yazar olarak temayüz eden Abidin Paşa. Şark Vilayetleri Islah Heyeti başkanı olarak görev yaptığı Diyarbakır’da Ali Emiri’yi himayesine almıştır. Ali Emiri, bibliyofil (mecanin-i kütüb) dendiğinde kültür hayatımızdan aklımıza gelen ilk isimlerden biri. Çağdaşlarının adını ancak Keşfü’z-zünun’da geçmesinden bildiği Divan-ı Lügati’t-Türk’ü bulup tekrardan kazandırmış bir isim. Keşfinin önemini kendi coşkusuyla aktaralım: “Bu kitap değil; Türkistan ülkesidir. Türkistan değil bütün cihandır. Türklük, Tük dili bu kitap sayesinde revnak kazanacaktır.”

Abidin Paşa devamlı yanında görmek istediği Ali Emiri’yi memuriyete almış, Ali Emiri Efendi de otuz yıllık memuriyet hayatında dolaştığı imparatorluk coğrafyasındaki nadide eserleri toplayıp (bazılarını istinsah ederek) dev bir kitap koleksiyonu vücuda getirmiştir.

İkinci olarak bahsedeceğim isim ise Abidin Dino. Türk resim sanatının öncü isimlerinden olan büyük sanat ve kültür adamı. Abidin Dino ağabeyi Arif Dino’yla beraber Adana’da tanıdığı edebiyatımızın dev isimlerinden Yaşar Kemal’in elinden tutmuş, onun için gerçek bir pusula görevi ifa etmişti. “Abidin Dino olmasaydı, Yaşar Kemal olmazdı,” der Yaşar Kemal. Hakkı da yok değildir. Abidin Dino Yaşar Kemal’in Adana Halkevi Kütüphanesi’ne girmesine önayak olmuş, sanat anlayışının oluşmasında birinci derecede rol almış, kitaplarının gravürlerini çizmişti. Sözlü gelenekten yoğun şekilde etkilenen ve bu geleneğin bir parçası olma derdindeki Yaşar Kemal’in, çağdaş bir roman yazarı olmasında büyük paya sahiptir Abidin Dino.

Bahsettiğimiz bu iki hami aslında dede ve torundur. Daha ilginciyse, Abidin Paşa Yaşar Kemal’in büyük eseri İnce Memed’in Apti Ağa’sına ilham olmuş kişidir.

 



[1] İki coğrafya için örnek verilen sanat dallarının farklı oluşu elbette boşuna değil. Fakat bu başlı başına en az bir yazının konusu.